W kwietniu 2023 roku na strychu cerkwi świętego Jana Teologa w Nowoberezowie natrafiono na nieznane szerzej światu nauki i sztuki – fragmenty ikonostasu. Odkrycia dokonali pracownicy zespołu Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce, który działa w strukturach Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Odkrycie, dokonane podczas rutynowej inwentaryzacji zabytków, było całkowicie przypadkowe. Badacze jednak od początku świadomi byli jego wagi.
Odnalezione fragmenty ikonostasu pochodzą z połowy XVII wieku. Jest więc to najstarszy zachowany na Podlasiu tego typu zabytek, a także jeden z najstarszych na ziemiach całej dawnej Rzeczypospolitej. Jego odkrycie szybko stało się międzynarodową sensacją.
Na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa zespół pracowników Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego naszej uczelni – podjął się interwencyjnej konserwacji dwudziestu obrazów tablicowych i licznych elementów snycerki wchodzących w skład ikonostasu.
W listopadzie 2023 roku przy trudnych warunkach pogodowych troje z nich – Magdalena Iwanicka, Jacek Stachera i Daria Piasecka – pojechało po ikonostas do Nowoberezowa. Stan jego zachowania był fatalny; rozległe zniszczenia elementów drewnianych, popękana, odsypująca się przy najdrobniejszym ruchu polichromia, kruszące się złocenia, luźne elementy podłoża, rozmaite zabrudzenia, w tym gruba warstwa kurzu oraz ptasie i zwierzęce odchody… Na dodatek okazało się, że podczas dziesięcioleci składowania ikonostasu zmieniono drzwi prowadzące na strych… na znacznie mniejsze. Uniemożliwiało to wyniesienie zabytku schodami.
O wyzwaniach, z jakimi mierzyli się nasi konserwatorzy, przeczytacie w kolejnym numerze „Głosu Uczelni”.
