W Układzie Słonecznym krążą setki tysięcy ponumerowanych planetoid, z których część nosi nazwy upamiętniające wybitne postaci nauki, kultury i historii. Od niedawna jedną z nich jest też planetoida (805997) Wolszczan, nazwana tak na cześć profesora Aleksandra Wolszczana – polskiego astronoma, odkrywcy pierwszych planet pozasłonecznych, absolwenta UMK, byłego dyrektora Centrum Astronomii UMK.
Aleksander Wolszczan, urodzony w 1946 roku, jest astronomem i astrofizykiem, który w 1992 roku dokonał przełomowego odkrycia. Wraz z kanadyjskim astronomem Dale’em Frailem wykazał istnienie planet krążących wokół pulsara PSR B1257+12 (obaj za to odkrycie byli kandydatami do Nagrody Nobla). Były to pierwsze w historii potwierdzone egzoplanety, co zapoczątkowało zupełnie nową dziedzinę badań astronomicznych. Odkrycie Wolszczana zmieniło sposób postrzegania planet i pokazało, że mogą one powstawać także w ekstremalnych warunkach kosmicznych.
Wspomniana planetoida (805997) Wolszczan jest niewielkim ciałem niebieskim należącym do pasa planetoid między Marsem a Jowiszem. Została odkryta w XXI wieku i początkowo posiadała jedynie oznaczenia tymczasowe (m.in. 2016 LL106), zanim jej orbita została dokładnie wyznaczona.
Dopiero po spełnieniu kryteriów Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) planetoida otrzymała stały numer 805997 oraz potem też nazwę Wolszczan, nadaną oficjalnie na cześć polskiego uczonego. Współodkrywczynią obiektu i pomysłodawczynią nadania mu nazwy „Wolszczan” była Maria Wicher, uczennica Liceum w Chmurze w Katowicach.
Prof. Aleksander Wolszczan w ubiegłym roku odnowił doktorat na toruńskiej uczelni podczas uroczystego posiedzenia Senatu UMK na Rynku Staromiejskim w Toruniu. W „Głosie Uczelni” przedstawiliśmy jego spontaniczny wykład, który wówczas wygłosił.
Warto przy okazji przypomnieć, że nie jest to pierwszy przypadek, gdy któraś z planetoid otrzymuje nazwę związaną z Toruniem i Uniwersytetem Mikołaja Kopernika.
Planetoida (198820) Iwanowska upamiętnia prof. Wilhelminę Iwanowską, współtwórczynię toruńskiej astronomii i Obserwatorium Astronomicznego UMK. Wilhelmina Iwanowska, której rok w 2025 roku obchodziliśmy, była jedną z najważniejszych postaci polskiej astronomii powojennej. Organizowała badania astronomiczne na UMK, kształciła kadry i działała w Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU). W „Głosie Uczelni” opublikowaliśmy w minionym roku obszerny archiwalny wywiad, który swego czasu miałem okazję z Panią Profesor przeprowadzić.
„Ma swoją planetoidę” także mistrz prof. Iwanowskiej, ważna postać w dziejach również UMK, prof. Władysław Dziewulski. Patron planetoidy (319636) Dziewulski był wybitnym polskim astronomem i matematykiem. Kierował Wileńskim Obserwatorium Astronomicznym, był rektorem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, a po II wojnie światowej brał udział w tworzeniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Obserwatorium Astronomicznego UMK. Dziewulski był także jednym ze współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Astronomicznego i jego późniejszym prezesem.
Jest także planetoida (14382) Woszczyk – nazwano ją tak na cześć prof. Andrzeja Woszczyka
astronoma związanego z UMK. Profesor Woszczyk zajmował się badaniami małych ciał Układu Słonecznego. Ceniony był także za wielkie zaangażowanie w popularyzację astronomii. Przez wiele lat pełnił funkcję redaktora naczelnego czasopisma „Urania – Postępy Astronomii” oraz prezesa Polskiego Towarzystwa Astronomicznego.
Warto wspomnieć również o planetoidzie (12999) Toruń. To wyróżnienie dla rodzinnego miasta Mikołaja Kopernika – siedziby uniwersytetu i Obserwatorium Astronomicznego UMK w podtoruńskich Piwnicach.