Magdalena Osińska
EKONOMETRIA I... ŁYŻWIARSTWO FIGUROWE
Profesor Robert F. Engle
Fot. nadesłana

Robert F. Engle1 jest profesorem finansów w Stern University w Nowym Jorku. W 2003 roku otrzymał Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych za badania nad modelowaniem warunkowej zmienności, które doprowadziły do stworzenia innowacyjnego modelu regresji dla warunkowej wariancji znanego pod nazwą modelu ARCH. Nie tylko rozwinął statystyczną koncepcję modelowania zmienności warunkowej, proponując szereg modyfikacji modelu ARCH, lecz także wskazał jej przydatność w analizie wielu procesów ekonomicznych, a zwłaszcza finansowych.

Profesor Robert F. Engle urodził się 10 listopada 1942 r. w Syracuse w stanie Nowy Jork. Jego ojciec był doktorem chemii pracującym w firmie Dupont, matka zaś uczyła francuskiego. Młody Robert Engle interesował się nauką i studiował fizykę, uzyskując z najwyższym wyróżnieniem licencjat w Williams College, zaś tytuł magistra w Cornell University. Następnie zmienił zainteresowania, aby w tym samym uniwersytecie uzyskać w 1969 roku stopień doktora ekonomii. W latach 1969-1975 pracował naukowo w Massachusetts Institute of Technology (MIT), a następnie został profesorem Uniwersytetu Kalifonijskiego w San Diego, gdzie pracował przez 25 lat. W 2000 roku przeniósł się do New York University Stern School of Business, z którym związany jest do dziś. Od 2009 r. jest twórcą i dyrektorem opiniotwórczego Volatility Institute w Uniwersytecie w Nowym Jorku tworzącego naukowe prognozy dla licznych instrumentów finansowych. Efektem pracy tego instytutu jest także NYU Stern Systemic Risk Rankings dla ponad 1000 firm. R.F. Engle jest także współtwórcą i prezydentem Society for Financial Econometrics (SoFiE), które powstało w 2007 r. Ponadto, od 1987 roku jest związany z National Bureau of Economic Research (NBER).

Profesor Engle jest wybitnym ekspertem w zakresie analizy i modelowania szeregów czasowych, w szczególności obserwowanych na rynkach finansowych. Opublikowany w 1982 roku artykuł dotyczący modelu ARCH był tak innowacyjny, że zapoczątkował rozwój nowej subdyscypliny, zwanej ekonometrią finansową. Wśród jego dokonań znajdują się tak istotne współcześnie koncepcje i techniki badawcze, jak: koncepcja kointegracji, model warunkowegoczasu trwania (ACD), model CAViaR oraz model dynamicznych warunkowych korelacji (DCC). Znaczenie modeli finansowych szeregów czasowych polega przede wszystkim na tym, że są one wykorzystywane do prognozowania zmienności instrumentów finansowych oraz do zabezpieczania portfeli aktywów przed ryzykiem. Z kolei koncepcja kointegracji (za którą C.W.J. Granger otrzymał Nagrodę Nobla wspólnie z R.F. Englem) przyczyniła się do znacznego zaawansowania modeli i prognoz w skali makroekonomicznej.

Za swoje osiągnięcia naukowe profesor Robert F. Engle był wielokrotnie nagradzany prestiżowymi nagrodami oraz zaszczytnymi tytułami. Jest on m.in. honorowym członkiem American Finance Association, American Academy of Arts and Sciences, American Statistical Association czy Econometric Society. Jest doktorem honoris causa Uniwersytetu HEC w Paryżu (2005), Université de Savoie we Francji (2005), Uniwersytetu Szwajcarii Południowej (2003) oraz macierzystego Williams College (2007).

Prywatnie, od 1969 r. Robert Engle jest żonaty z Marianną Eger, z którą mają dwoje dorosłych dzieci. Wśród informacji przybliżających jego postać jako człowieka warto dodać, że uprawia łyżwiarstwo figurowe w kategorii: pary taneczne. Wiele interesujących faktów na temat historii rodziny Roberta Engle`a i jego żony można znaleźć na stronie internetowej dotyczącej biografii laureatów Nagrody Nobla, w zakładce: Robert Engle - Biographical.

Liczba odkryć naukowych Roberta Engle`a jest znaczna, jednak najczęściej wymienia się te, które zostały uhonorowane Nagrodą Nobla w dziedzinie ekonomii w 2003 r. Pierwszym i najważniejszym indywidualnym dokonaniem R. F. Engle`a jest niewątpliwie konstrukcja modelu ARCH (Engle, 1982). Model ten, oryginalnie zaproponowany do modelowania inflacji, pozwolił na stworzenie zupełnie nowego podejścia do modelowania zmienności i ryzyka na rynkach finansowych. Data publikacji tego modelu jest przyjmowana za nieformalny początek ekonometrii finansowej, której niezwykle dynamiczny rozwój przypada na ostatnie dwie dekady XX i początek XXI wieku. Konstrukcja modelu ARCH zakłada, że na bazie modelu warunkowej wartości oczekiwanej, mającego postać modelu regresji liniowej, buduje się model dla warunkowej wariancji. Zwrócenie uwagi na specyficzny szereg zmiennej w czasie wariancji warunkowej pozwoliło uwzględnić to, co klasyczne modele pomijały, czyli zależności nietrwałe, będące wynikiem napływu nowych informacji na rynek. Model ARCH był przedmiotem wielu modyfikacji, których autorem był również prof. Engle. Należy wśród nich wymienić przedewszystkim: model GARCH (Bollerslev, 1986), model APARCH (Ding, Granger, Engle, 1993), model DCC (Engle, 2002) oraz model CAViaR (Engle, Manganelli, 2004).Wśród modeli opartych na idei ARCH wskazać należy także opracowany przez Engle`a wspólnie z Russelem model warunkowego czasu trwania ACD (Engle, Russel, 1998) dla transakcji obserwowanych w czasie rzeczywistym, który wpisuje się w rozwój modeli mikrostruktury rynków finansowych.

Drugim "noblowskim" osiągnięciem R. Engle`a było zdefiniowanie, wspólnie z C.W.J. Grangerem, koncepcji kointegracji. Istota kointegracji zawiera się w tym, że pomiędzy procesami ekonomicznymi da się wyznaczyć pewną długookresową ścieżkę równowagi, niezależną od czasu (ang. steady state), natomiast wartości znajdujące się poza nią stanowią krótkookresowe odchylenia od stanu równowagi, które zależą od czasu. Engle i Granger (1987) podali definicję formalną kointegracji oraz wskazali na możliwości testowania i modelowania szeregów skointegrowanych. Model dla skointegrowanych szeregów czasowych jest modelem z mechanizmem korekty błędu (error correction model - ECM). Koncepcja kointegracji i model ECM stały się impulsem dla niezliczonych publikacji i rozwiązań z zakresu metod i zastosowań ekonometrii. Niewątpliwie najistotniejszym jej rozszerzeniem jest metodyka opracowana przez Johansena w odniesieniu do modelu wektorowej autoregresji (Johansen, 1988).

Robert F. Engle należy do najwybitniejszych i najbardziej wpływowych uczonych zajmujących się ekonometrycznym modelowaniem finansowych szeregów czasowych. Jego wspólna praca z C.W.J. Grangerem Cointegration and Error Correction - Representation, Estimation and Testing, wydana w 1987, roku doczekała się 8836 cytowań według bazy Web of Science, natomiast wspomniany już artykuł Autoregressive Conditional Heteroscodasticity with Estimates of the Variance of United-Kingdom Inflation z 1982 r. posiada w tej samej bazie ponad 6,5 tys. cytowań. Łączna liczba cytowań 99 artykułów autorstwa prof. R. Engle`a w WoS wynosi 28183, co przekłada się na wysokość indeksu H równą 46.

Publikacje profesora Roberta Engle`a wywarły ogromny wpływ na rozwój ekonometrycznych modeli szeregów czasowych, co skutkowało między innymi znaczącym rozwojem naukowym pracowników Katedry Ekonometrii i Statystyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, kierowanej w latach 1983-1999 przez prof. dr. hab. Zygmunta Zielińskiego, stawiając ten ośrodek na wiodącej pozycji w zakresie ekonometrii dynamicznej i finansowej w Polsce (Osińska, 2016).

Prof. dr hab. Magdalena Osińska jest pracownikiem naukowym na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania UMK.


Bibliografia

Bollerslev T. (1986), Generalized autoregressive conditional heteroskedasticity. Journal of Econometrics, 31, 307-327

Ding, Z., Granger C.W.J., Engle R.F. (1993), A long memory property of stock market returns and a new model, Journal of Empirical Finance 1, 83-106.

Engle R.F. (1982), Autoregressive conditional heteroscedasticity with estimates of the variance of United Kingdom inflation. Econometrica, 50, 987-1007

Engle R. F. (2002), Dynamic Conditional Correlation - A Simple Class of Multivariate GARCH Models. Journal of Business and Economic Statistics 20 (3): 339-350.

Engle R. F., Granger C. W. (1987), Cointegration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing. Econometrica, 55(2), 251-271.

Engle R.F., Manganelli S. (2004), CAViaR, Conditional Autoregressive Value at Risk by Regression Quantiles, Journal of Business & Economic Statistics, 22:4, 367-381.

Engle, R.F., Russell J.R. (1998), Autoregressive conditional duration: A new model for irregularly spaced transaction data. Econometrica, 66, 1127-1162.

Johansen S. (1988), Statistical analysis of cointegration vectors, Journal of Economic Dynamics and Control, 12, 231-254.

Osińska M. (2016), Polish contribution into financial econometrics. A review of methods and applications. Econometrics 4(54), 9-35.

Robert F. Engle III - Biographical https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html (data dostępu 30.04.2018 r.)


1 Prof. Robert F. Engle został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Uroczystość nadania tego wyróżnienia nastąpi w dniu 18 czerwca 2018 r. w Toruniu.