W這dzimierz Karaszewski
PROFESOR JERZY TOMALA (1926-2017)
Fot. nades豉na

9 grudnia 2017 roku spo貫czno嗆 Uniwersytetu Miko豉ja Kopernika po瞠gna豉 prof. dr. hab. Jerzego Tomal, prorektora ds. inwestycji i rozwoju w latach 1978-1981 - pierwszego zast瘼c rektora, osob niezwykle zas逝穎n dla rozwoju Uniwersytetu, a zw豉szcza Wydzia逝 Nauk Ekonomicznych i Zarz康zania, kt鏎ego by pracownikiem w okresie 1969-2008.

Mszy 鈍i皻ej w Ko軼iele 鈍. J霩efa przewodniczy ks. profesor Jerzy Bagrowicz. G喚bok w swej tre軼i homili ks. profesor rozpocz掖 s這wami: "Gromadzimy si wok馧 trumny 酥. Profesora Jerzego Tomali, aby z這篡 Bogu Naj鈍i皻sz Ofiar mszy 鈍. za naszego brata. Bliskim zmar貫go Profesora, czyli krewnym, rodzinie i przyjacio這m, uczniom i wsp馧pracownikom przekazuj wyrazy solidarno軼i w b鏊u i 瘸這bie. Nasz solidarno軼i w b鏊u po odej軼iu do Pana 酥. Profesora obejmujemy tak瞠 spo貫czno嗆 akademick naszej Almae Matris. Przyjmijcie od nas dzi nie tylko wyrazy wsp馧czucia i 瘸lu. Po陰czmy si tak瞠 we wdzi璚zno軼i Bogu za dar jego 篡cia i dokonania, tak wa積e dla nauki i Ojczyzny. Sprawujemy Eucharysti, czyli ofiar dzi瘯czynienia. Niech to b璠zie istotna nuta naszej modlitwy i obecno軼i w liturgii".

Jerzy Tomala urodzi si 6 kwietnia 1926 roku w Bieruniu Starym, na G鏎nym 奸御ku, gdzie jego rodzice Alfons i Franciszka z domu Ko這ch znale幢i schronienie po trzecim powstaniu 郵御kim. Lata okupacji hitlerowskiej sp璠zi w Bytomiu. Tam te, zmuszony do przerwania nauki w prywatnej szkole 鈔edniej, podj掖 prac w firmie handlowej Neugebauera. P騧niej drogi wojny prowadzi造 go przez Niemcy do Francji, sk康 przedosta si jako zbieg na stron ameryka雟k i jako ochotnik zosta wcielony do kompanii samochodowej armii ameryka雟kiej (od kwietnia 1945 roku pe軟i funkcj t逝macza przy "4225th Polish Service Co."). W sierpniu 1946 roku, dowiedziawszy si o losie i miejscu pobytu rodzic闚, postanowi wr鏂i do kraju.

W 1948 roku z這篡 egzamin dojrza這軼i w Pa雟twowym Gimnazjum i Liceum w Katowicach i w tym samym roku rozpocz掖 studia w Wy窺zej Szkole Ekonomicznej w Poznaniu, gdzie w 1953 roku uzyska dyplom magistra ekonomii. Jeszcze jako student, w 1951 roku, podj掖 prac w charakterze zast瘼cy asystenta w Katedrze Planowania i Polityki Ekonomicznej WSE w Poznaniu. W katedrze tej pracowa do stycznia 1969 roku, pe軟i帷 kolejno funkcje asystenta, st. asystenta, adiunkta i docenta. Stopie naukowy doktora nauk ekonomicznych otrzyma w Wy窺zej Szkole Ekonomicznej w Poznaniu na podstawie rozprawy zatytu這wanej Relacje kapita這we w teorii wzrostu gospodarczego (praca ta zosta豉 opublikowana przez Polskie Wydawnictwo Naukowe w 1963 roku).

W czasie pobytu w latach 1966-1967 w Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley i w Brookings Institution w Waszyngtonie przeprowadzi badania naukowe, kt鏎ych wyniki og這si w rozprawie habilitacyjnej pt. Podstawy polityki wzrostu gospodarczego Stan闚 Zjednoczonych Ameryki P馧nocnej, Wydawnictwo Wy窺zej Szko造 Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna 1968 roku. W roku jej wydania uzyska stopie doktora habilitowanego.

Decyzj ministra o鈍iaty i szkolnictwa wy窺zego z 15.01.1969 roku z dniem 1 lutego tego roku zasta przeniesiony z Wy窺zej Szko造 Ekonomicznej w Poznaniu do Uniwersytetu Miko豉ja Kopernika w Toruniu, gdzie obj掖 funkcj zast瘼cy dyrektora Instytutu Ekonomicznego oraz kierownictwo Zak豉du Planowania i Polityki Ekonomicznej. Warto w tym miejscu wspomnie, 瞠 Instytut Ekonomiczny rozpocz掖 dzia豉lno嗆 w roku akademickim 1968/1969, jako sz鏀ty wydzia Uniwersytetu, zatem funkcja zast瘼cy dyrektora instytutu odpowiada豉 funkcji prodziekana wydzia逝.

Od 1 grudnia 1974 roku kierowa Zak豉dem Ekonomii Politycznej i Historii My郵i Ekonomicznej. W latach 1978-1981 pe軟i funkcj prorektora. By to okres bardzo szczeg鏊ny. Niezwykle trudny dla Uczelni z uwagi na liczne ograniczenia i niedobory materialne, a jednocze郾ie wyj徠kowo dynamiczny, na co niew徠pliwy wp造w mia這 powstanie Niezale積ego Samorz康nego Zwi您ku Zawodowego "Solidarno嗆" i pierwszych jego uniwersyteckich struktur. W闚czas formu這wane by造 liczne postulaty zwi您ku. By造 one przyjmowane przez Profesora Tomal z szacunkiem i zrozumieniem. Przez 15 lat by cz這nkiem Senatu UMK oraz kilku komisji senackich i rektorskich.

W marcu 1991 roku decyzj Ministra Edukacji Narodowej zosta powo豉ny na stanowisko profesora zwyczajnego. By wieloletnim dyrektorem Instytutu Og鏊noekonomicznego Wydzia逝, a po przywr鏂eniu struktury katedralnej kierowa do 1991 roku Katedr Ekonomii Politycznej i Polityki Spo貫czno-Gospodarczej.

Profesor Tomala odby liczne sta瞠 oraz pracowa w uczelniach za granic. W sierpniu 1973 roku wyjecha po raz drugi na roczny pobyt naukowy do Brookings Institution w Waszyngtonie, gdzie prowadzi badania nad polityk ekonomiczn rz康u USA. W czasie tego pobytu otrzyma propozycj udzia逝 w opracowywanym przez Bank 安iatowy w Waszyngtonie studium na temat roli edukacji w rozwoju ekonomicznym. W latach 1974-1975 pracowa jako konsultant w tym projekcie. W闚czas powsta這 opracowanie pt. Access to Higher Education in Poland Under the Aspects of Social Equality and Economic Development, kt鏎ego pierwsz wersj, jako g堯wny autor, opublikowa za zgod Banku 安iatowego w Wydawnictwie UMK. W latach osiemdziesi徠ych Profesor Jerzy Tomala znacznie rozszerzy wsp馧prac z zachodnioeuropejskimi uniwersytetami, zw豉szcza w Aix-en-Provence, Bambergu, Monachium, Bochum i Aldenburgu. W 1981 roku, a nast瘼nie w roku 1989 roku, jako visiting professor prowadzi wyk豉dy dla doktorant闚 i magistrant闚 Facult dEconomie Appliqu IUniversit dAix Marseille III. W podobnym charakterze pracowa w 1991 roku w Fakult酹 fr Wirtschafts- und Organisationswissenschaften, Universit酹 der Bundeswehr Mnchen.

Profesor by znakomitym dydaktykiem. Prowadzi wyk豉dy dla student闚 Wydzia逝 Nauk Ekonomicznych z zakresu polityki ekonomicznej i teorii ekonomii, a ponadto wyk豉dy do wyboru w j瞛ykach angielskim i niemieckim o polityce ekonomicznej Stan闚 Zjednoczonych. Prowadzi te wyk豉dy z ekonomii politycznej na Wydziale Prawa i Administracji, na Wydziale Humanistycznym oraz w Instytucie Geografii. Wypromowa ponad 220 magistr闚 ekonomii oraz sze軼iu doktor闚 nauk ekonomicznych.

By wybitnym uczonym i badaczem. Pozostawi cenne dzie豉. By zdolnym organizatorem, oddanym pracownikiem Uniwersytetu, a tak瞠 cenionym dzia豉czem gospodarczym. Za osi庵ni璚ia zawodowe otrzyma wysokie odznaczenia pa雟twowe, by te wielokrotnie wyr騜niany nagrodami Ministra i Rektora UMK.

Zawsze smutny czas ostatniego po瞠gnania cz這wieka przywo逝je utrwalone w pami璚i obrazy jego minionego 篡cia. Nie zabrak這 ich w czasie pogrzebu Profesora Jerzego Tomali - mojego drogiego Nauczyciela, Mistrza i Przyjaciela. Z natury rzeczy ko豉cz帷e si my郵i, a zw豉szcza rozwa瘸nia o warto軼iach, kt鏎e minione 篡cie przynios這, maj charakter bardzo osobisty. Wyra瘸m jednak przekonanie, 瞠 u篡ta w dalszym tek軼ie liczba mnoga jest w pe軟i w豉軼iwa.

Ju od kilku miesi璚y zdawali鄉y sobie spraw jak ci篹ka choroba dotkn窸a Pana Profesora, p騧niej z b鏊em serca patrzyli鄉y na jego cierpienia, a jednak bardzo trudno by這 pogodzi si z prawd niezwykle okrutn, 瞠 鄉ier nam Go zabra豉, 瞠 ju nie b璠zie Go w鈔鏚 nas. Pozostanie w naszych najlepszych my郵ach, jako Cz這wiek, kt鏎y darzy nas zawsze, od pocz徠ku do ko鎍a, swoj niezwyk陰 wprost serdeczno軼i i 篡czliwo軼i. Ja tego do鈍iadcza貫m w spos鏏 szczeg鏊ny, jako jeden spo鈔鏚 pierwszych jego toru雟kich student闚, pod kt鏎ego kierunkiem napisa prac magistersk, a p騧niej pracownik jego Katedry, a zw豉szcza osoba, kt鏎ej ofiarowa dar przyja幡i.

W dniu, gdy dowiedzia貫m si o 鄉ierci Pana Profesora wys豉貫m list do moich kole瘸nek i koleg闚, z kt鏎ymi odbywa貫m studia, dziel帷 si t smutn wiadomo軼i (wszyscy, tak jak ja, poznali Profesora przed prawie pi耩dziesi璚ioma laty). Napisa貫m o ostatnim z nim spotkaniu w szpitalu. By這 to kilka dni przed jego 鄉ierci. Odwiedzi貫m Pana Profesora wsp鏊nie z p. dziekanem prof. Jerzym Boehlke. Wspomnia貫m, 瞠 na pocz徠ku my郵eli鄉y, i nas nie poznaje. Jednak by這 inaczej. Wielkie cierpienie i s豉bo嗆 nie przeszkodzi造, aby, tak jak zawsze, okaza nam serdeczno嗆. Ostatkiem si po這篡 si na boku i gestem podniesionej r瘯i zaprosi nas do u軼isku. Potem d逝go trzyma przy swojej najpierw moj, a potem dziekana g這w. Czuli鄉y, 瞠 by這 to ostatnie po瞠gnanie, kt鏎ym chcia dotrze do ka盥ego z nas - jego student闚, wsp馧pracownik闚, przyjaci馧 i raz jeszcze przywo豉 maksym swojego ulubionego poety Johanna Wolfganga Goethego: 砰jemy naprawd wtedy, kiedy cieszymy si ludzk 篡czliwo軼i".

W odpowiedzi otrzyma貫m wiele list闚. Z ka盥ego przebija smutek. Czy to nie fenomen? Min窸o ju tak du穎 czasu, prawie pi耩dziesi徠 lat, a czas ten nie zamaza w pami璚i niemaj帷ych sobie r闚nych, znakomitych wyk豉d闚 Pana Profesora, niezwyk貫j osobowo軼i tego pi瘯nego, dobrego Cz這wieka. Jeden z moich koleg闚, Janusz Gawron, do listu do陰czy wiersz Leopolda Staffa:

Umierali, umieraj, umiera b璠,

Jak 篡 b璠 i 篡j, i 篡li.

D逝g rosn i 軼iel si grz璠

Groby tych, co si prac strudzili.

A pot篹ny to szlak, pe貫n si造.

Zagon krwi napojony obfit.

Mogi豉 Profesora Jerzego Tomali powi瘯szy zagon tych najbardziej zas逝穎nych dla naszego Uniwersytetu, ten naj篡幡iejszy zagon, na kt鏎ym wzrasta nasza Uczelnia.

Autor jest profesorem na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarz康zania, a tak瞠 by造m prorektorem UMK.