Małgorzata Wawrzak
PODWÓJNY JUBILEUSZ

W roku 2017 przypadła 80. rocznica urodzin prof. Józefa Poklewskiego oraz 90. rocznica urodzin prof. Zygmunta Kruszelnickiego - wieloletnich i zasłużonych pracowników Wydziału Sztuk Pięknych UMK w Toruniu. Z tej okazji pragniemy przybliżyć sylwetki obu Szanownych Jubilatów.

Prof. Zygmunt Kruszelnicki był związany z Wydziałem Sztuk Pięknych UMK niemal od początku jego istnienia, gdy po zdaniu matury przed Komisją Kwalifikacyjną Kuratorium w Toruniu w 1946 roku zapisał się na studia z zakresu historii sztuki, a już od 1948 roku, według ówczesnej terminologii, został zastępcą asystenta. Na podstawie pracy "Obraz pasyjny z końca XV wieku z kościoła św. Jakuba w Toruniu" uzyskał tytuł magistra i asystenturę w nowo powstałym w 1950 roku Studium Konserwatorstwa i Muzealnictwa.

Prof. Kruszelnicki urodził się 1 kwietnia 1927 roku w Toruniu jako syn Tadeusza - prawnika i Janiny z Arkusiewiczów - filologa klasycznego. Naukę szkolną rozpoczął w 1934 r. w prywatnej Pomorskiej Szkole Powszechnej i do wybuchu wojny ukończył V klasę. Okres wojny spędził z rodzicami na terenie Jugosławii, w Sarajewie. Tam, pod kierunkiem matki, przerobił materiał szkoły średniej, by po powrocie do kraju przystąpić jako ekstern do egzaminu dojrzałości.

Studiował równocześnie historię sztuki i etnografię. Magisterium z etnografii uzyskał w 1951 roku, na podstawie pracy "Drzewo życia w wierzeniach i sztuce ludu polskiego". Już w 1952 na Wydziale Humanistycznym UMK, za pracę z pogranicza sztuki i etnografii "Tematyka etnograficzna jako czynnik kształtowania pierwiastka realizmu w sztuce XIX i na początku XX w.", uzyskał stopień doktora. Pracę habilitacyjną " Z dziejów postaci frasobliwej w sztuce" złożył na Uniwersytecie Warszawskim w 1965 roku, w jej wyniku otrzymał stanowisko docenta UMK. W latach 1976-1990 pracował w gdańskim i toruńskim Instytucie Sztuki PAN. W tym czasie uzyskał tytuł i stanowisko profesora nadzwyczajnego. Po powrocie do Zakładu Historii Sztuki w Instytucie Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK w 1991 został profesorem zwyczajnym. Do 1995 r. sprawował kierownictwo Zakładu. Jesienią 1997 roku przeszedł na emeryturę, ale jeszcze długo prowadził konwersatoria i seminaria, w tym magisterskie. Jest honorowym członkiem Toruńskiego Oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

Jego rozległe zainteresowania badawcze od początku skupiały się na zagadnieniach związanych ze sztuką Pomorza, Torunia, ikonografii chrześcijańskiej oraz historyzmu w sztukach plastycznych.

Jeszcze do niedawna tego wytrawnego badacza można było spotkać w Bibliotece Wydziału Sztuk Pięknych, wśród stosu książek, zagłębionego w lekturze.

Prof. Józef Poklewski magisterium uzyskał na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, nakłoniony przez swojego promotora prof. Gwidona Chmarzyńskiego w 1963 roku, podjął pracę na stanowisku asystenta w Zakładzie Historii Sztuki Wydziału Sztuk Pięknych w Toruniu.

Urodził się 21 kwietnia 1937 roku w Kowalewie, w powiecie brasławskim na Wileńszczyźnie, jako syn Władysława Poklewskiego i Emilii z domu Bogusławlewicz. Ojciec Profesora zginął w Katyniu. Po zakończeniu II wojny światowej wraz z matką wyjechał do Giżycka, gdzie w roku 1956 ukończył Liceum Ogólnokształcące.

Pracę doktorską na temat założenia odpustowego w Świętej Lipce, obronił w 1973 roku, pod kierunkiem prof. Gwidona Chmarzyńskiego, na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Od połowy lat 80. jego badania i publikacje, obok architektury nowożytnej, koncentrowały się na zagadnieniach związanych z kulturą artystyczną w międzywojennym Wilnie, co zaowocowało pracą habilitacyjną złożoną w roku 1995 na Wydziale Nauk Historycznych UMK w Toruniu. Studia w tym zakresie mógł wykorzystać jako współorganizator monumentalnej wystawy "Kształcenie artystyczne w Wilnie i jego tradycje", przygotowanej w Muzeum Okręgowym w Toruniu z okazji 200-lecia utworzenia na Uniwersytecie Wileńskim Katedry Malarstwa i Rysunku oraz 50 lat kontynuacji tradycji wileńskich przez Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Stał się zatem Profesor kontynuatorem wileńskich tradycji.

Przez wiele lat prof. Józef Poklewski sprawował kierownictwo Zakładu Historii Sztuki oraz pełnił funkcję dyrektora Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa. Był również członkiem Senatu UMK. Jest honorowym członkiem Stowarzyszenia Historyków Sztuki, aktywnie działa w toruńskim Towarzystwie Naukowym, zasiada w radach naukowych Muzeum Narodowego w Gdańsku i Muzeum Okręgowego w Toruniu. W swoim dorobku posiada wiele artykułów, redakcji opracowań naukowych, udział w licznych konferencjach i sympozjach organizowanych przez uczelnie oraz instytucje krajowe i zagraniczne. Profesor był promotorem wielu nagradzanych prac magisterskich i doktorskich.

W ciągu 50. lat pracy na Wydziale Sztuk Pięknych był, a także dzisiaj, już na emeryturze jest szanowanym i lubianym nauczycielem dla wielu absolwentów. Dla nas, pracowników Wydziału, pozostaje nadal wspaniałym, życzliwym a nade wszystko, mimo ogromnej wiedzy i erudycji, skromnym człowiekiem.

Wykorzystano: J. Poklewski, Jubileusz profesora Zygmunta Kruszelnickiego, Teka Komisji Historii Sztuki, IX, Toruń 2002: Album Amicorum. Między Wilnem a Toruniem. Księga pamiątkowa prof. Józefa Poklewskiego, Toruń 2008.

Prof. J. Poklewski i prof. Z. Kruszelnicki podczas odnowienia doktoratu prof. Z. Kruszelnickiego w Złotej Sali Pałacu Dąmbskich, Toruń 2002.