Sebastian 真rowski
NA POCZ﹗KU JEST SΜWO

W ka盥ym j瞛yku s zawsze trzy sposoby na stworzenie nowych s堯w. Pierwszy z nich to zapo篡czenie nazwy z innego j瞛yka, drugi to stworzenie jej za pomoc regu s這wotw鏎czych, a trzeci to tzw. neosemantyzacja - przypisanie nowego znaczenia ju istniej帷emu wyrazowi. Najbardziej kreatywnym sposobem b璠zie zawsze s這wotw鏎stwo, najmniej - zapo篡czenie. Dlatego z j瞛ykowego punktu widzenia paradoksem jest to, 瞠 tam, gdzie w cenie jest kreatywno嗆 i innowacyjno嗆, kr鏊uj zapo篡czone start-upy i spin offy...

Ale jak inaczej to nazwa? No w豉郾ie. Sprawa wcale nie jest taka prosta. Gdyby by豉 prosta, to nie mieliby鄉y tych setek zapo篡cze, kt鏎e wchodz do j瞛yka w zwi您ku z rozwojem nowych technologii, Internetu, nauki itp. Obecnie nowe zapo篡czenia w j瞛yku polskim pochodz prawie wy陰cznie z j瞛yka angielskiego i w zasadzie s prawie zawsze tzw. internacjonalizmami. Internacjonalizmy to terminy, kt鏎e w wi瘯szo軼i j瞛yk闚 brzmi bardzo podobnie (klasyczne ju teraz przyk豉dy to radio czy komputer) i nawet trudno jest czasem ustali, z kt鏎ego j瞛yka bezpo鈔ednio trafi造 one do polszczyzny.

Jedn z cech ka盥ego j瞛yka naturalnego jest te to, 瞠 mo積a w nim m闚i tak瞠 o tym, co nie istnieje. Opisa w nim mo積a tak瞠 to, co fizycznie istnieje, ale jeszcze nie ma swojej nazwy. Jest mo磧iwe np. dzi瘯i temu, 瞠 system j瞛yka zawiera s這wa, kt鏎e niekt鏎zy nazywaj "wytrychami": gdy nie wiadomo, jak nazwa czynno嗆, kt鏎 kto wykonuje, to zawsze mo瞠my powiedzie, 瞠 co tenteguje. A je瞠li nie wiadomo, jak nazwa jak捷 rzecz, to zawsze mo積a powiedzie, 瞠 to wihajster. Oczywi軼ie, 瞠 s to s這wa potoczne i trudno na serio je wykorzysta np. w oficjalnym tek軼ie, ale nie zmienia to faktu, 瞠 m.in. dzi瘯i nim mo積a m闚i o tym, co nazwy jeszcze nie ma (lub j ma, ale my jej nie znamy).

Je郵i przyjrze by si modnym terminom kreatywno嗆 i innowacyjno嗆, to tak瞠 okaza這by si, 瞠 niewiele maj one wsp鏊nego z j瞛ykiem polskim. I zn闚 wcale nie tak 豉two zast徙i je s這wami rodzimymi. Po d逝窺zym namy郵e uda這 mi si jedynie stworzy par pomys這wo嗆 i wynalazczo嗆, ale trudno uzna, 瞠 dok豉dnie oddaje ona ten sam sens, kt鏎y kryje si za kreatywno軼i i innowacyjno軼i.

Niekt鏎e internacjonalizmy maj naprawd ciekaw histori. Wsp馧cze郾ie nikogo nie dziwi s這wo robot, kt鏎e wi瘯szo嗆 os鏏 traktuje zapewne jako anglicyzm. Ale ma這 kto zastanawia si, jak to mo磧iwe, 瞠 angielskie s這wo tak bardzo przypomina - inaczej ni wyra幡ie grecki automat - swojsk robot... I nie jest to w 瘸dnym wypadku przypadek, bo pierwszy raz s這wo robot zosta這 u篡te w 1920 roku w sztuce czeskiego pisarza Karela apka pt. R.U.R. (Rossum's Universal Robots). Jest to wi璚 s這wo jak najbardziej s這wia雟kie, kt鏎e zrobi這 鈍iatow karier jak chyba 瘸dne inne wywodz帷e si z naszej grupy j瞛yk闚.

Roboty ze sztuki Karela apka nie do ko鎍a by造 tym, co obecnie nazywamy robotami. By造 one produkowane w fabrykach, ale z materii organicznej. Nie zmienia to jednak faktu, 瞠 idea jest ta sama. By mo瞠 nawet autor by jeszcze wi瘯szym wizjonerem, bo w pewnym sensie "wymy郵i" nie tylko roboty, ale tak瞠 klony.

Klony w przeciwie雟twie do robot闚 jednak jeszcze nie istniej (i z powod闚 zar闚no technicznych, jak etycznych jest ma這 prawdopodobne, 瞠by ludzkie klony powsta造 w daj帷ym si przewidzie czasie). Podobne jak teleport. Od dawna mamy ju s這wo, dok豉dnie wiadomo, jak takie urz康zenie powinno dzia豉, ba, w filmach to nawet dzia豉, ale niewiele wskazuje, na to, 瞠 wizja tw鏎c闚 science-fiction kiedy si zmaterializuje i s這wo teleport b璠zie nazywa realnie istniej帷e urz康zenia. Cho mo瞠 kiedy jaki start-up w ko鎍u i takie urz康zenie wprowadzi na rynek... I oby to by spin off UMK!