W latach 2000-2005 dzięki nakładom Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSzW) oraz wysiłkowi organizacyjno-finansowemu polskich uczelni powstała ogólnopolska światłowodowa infrastruktura teleinformatyczna sieci PIONIER, obejmująca swym zasięgiem większość polskich uczelni i instytucji naukowych. Infrastruktura ta łączy 21 miejskich sieci komputerowych MAN (Metropolitan Area Networks) w 21 miastach akademickich i 5 centrów Komputerów Dużej Mocy (KDM). Z kolei każda z sieci miejskich MAN dla potrzeb Internetu dysponuje własną regionalną infrastrukturą światłowodową oraz zbudowaną na jej bazie siecią transmisyjną. PIONIER to jedna z najnowocześniejszych sieci naukowych, posiadająca ponad 5 tys. km własnych traktów światłowodowych. W sieci wykorzystywany jest system transmisyjny DWDM o przepustowości kanałów 10 Gb/s. Sieć PIONIER łączy się z zagranicznymi sieciami naukowo-badawczymi poprzez sieć GEANT2. Operatorem ogólnopolskiej sieci PIONIER jest Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS).

Okazało się jednak, że szerokopasmowy dostęp do Internetu oraz kanały transmisyjne to za mało dla wielu projektów badawczych. Brakowało innowacyjnych usług aplikacyjnych, co wynikało z ograniczeń finansowych na ten cel ze strony Komitetu Badań Naukowych (KBN), a później MNiSzW. W ramach programu PIONIER2, obejmującego lata 2007-2013, powstała inicjatywa rozbudowy i wdrożenia usług aplikacyjnych dla polskiego środowiska akademicko-naukowego. Częściowe odrobienie tych "zaległości aplikacyjnych" stało się możliwe dzięki programowi unijnemu pn. Program Operacyjny-Innowacyjna Gospodarka-Priorytet 2.3 (PO IG 2.3).

Wymogiem formalnym skorzystania ze środków PO IG 2.3 była konieczność zawarcia umowy Konsorcjum, którą podpisano 14 sierpnia 2008 r. (22 akademicko-naukowe Jednostki Wiodące, w tym UMK). Liderem projektu został Instytut Chemii Bioorganicznej PAN - Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS), a współwykonawcami projektu (Partnerami) wszystkie pozostałe strony umowy Konsorcjum. Po pozytywnej ocenie merytoryczno-formalnej MNiSzW projekt pn. "Platforma Obsługi Nauki PLATON-Etap I: Kontener usług wspólnych", zwany dalej PLATON, został uruchomiony. Projekt będzie realizowany od 1 lipca 2009 r. do 20 czerwca 2012 r. Ma on charakter inwestycyjny, a głównym jego kosztem jest zakup aparatury, która będzie uruchomiona we wszystkich 22 ośrodkach akademicko-naukowych. Łączny koszt projektu PLATON wynosi 82.952.733 zł.

Głównym celem projektu PLATON jest rozwój krajowej infrastruktury teleinformatycznej nauki (sieci PIONIER) w zakresie aplikacji wspierających badania naukowe i prace rozwojowe polskich zespołów badawczych na rzecz innowacyjnej gospodarki. Projekt realizowany przez 22 Jednostki Wiodące ma charakter ponadregionalny i stwarza możliwość wykorzystania jego efektów przez większość zespołów badawczych w Polsce. W I etapie projektu PLATON zdefiniowano 5 podstawowych zadań:

Usługi wideokonferencji - planowany system wideokonferencyjny ma na celu realizację łączności audiowizualnej pomiędzy wszystkimi sieciami MAN i centrami KDM, tworzącymi Konsorcjum PIONIER. Łączność będzie nawiązywana ze specjalnie przeznaczonego i zaaranżowanego do tego celu pomieszczenia wideokonferencyjnego. Możliwe będzie jednoczesne przeprowadzenie wideokonferencji pomiędzy wszystkimi ośrodkami MAN i KDM, jak również realizacja wielu równoległych wideokonferencji w mniejszych grupach. Planuje się zakup i instalację 22 węzłów wideokonferencyjnych z przeznaczeniem dla wszystkich członków Konsorcjum oraz urządzeń serwerowych dla 2 węzłów zarządzających.

Usługi eduroam - głównym celem jest zbudowanie infrastruktury i wdrożenie usługi dostępu bezprzewodowego do Internetu - prostego i bezpiecznego roamingu dla osób związanych ze środowiskiem nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce. Planuje się zakup i instalację 21 zestawów bezprzewodowych, po jednym dla każdej instytucji-członka Konsorcjum (zestaw będzie zawierał 50 radiowych punktów dostępu), 22 regionalnych serwerów eduroam i 2 serwerów krajowych eduroam.

Usługi kampusowe - zrealizowane będą w oparciu o innowacyjną infrastrukturę obliczeniowo-usługową o zasięgu ogólnokrajowym, dostarczającą aplikacji na żądanie. Usługa zapewni szerokiemu gronu użytkowników ze środowisk akademickich i badawczych elastyczny i skalowalny dostęp do specyficznych aplikacji obliczeniowych, zarówno w systemie Windows, jak i Linux. Usługi kampusowe realizowane będą przez 20 jednostek MAN i KDM. Planuje się zakup i instalację klastrów/węzłów obliczeniowych, połączonych wydzielonymi kanałami w sieci PIONIER. Każdy węzeł obliczeniowy będzie składał się: z 2 procesorów wielordzeniowych, 2 GB RAM/rdzeń, z dysku lokalnego 24-48 TB, InfiniBand, Gigabit Ethernet. Dokonana zostanie integracja usług z już istniejącymi lokalnymi usługami obliczeniowymi.

Usługi archiwizacji - usługi powszechnej archiwizacji będą polegać na udostępnieniu w skali kraju możliwości zdalnej archiwizacji i "backupu" danych. Usługa ukierunkowana będzie na wyższe uczelnie, jednostki badawczo-rozwojowe oraz szpitale zależne od uniwersytetów i akademii medycznych. Umożliwi ona archiwizację danych (tworzenie kopii zapasowej danych) wraz z dostępem "on-line" oraz możliwości odtwarzania danych. Świadczona będzie w oparciu o rozproszoną geograficznie infrastrukturę przechowywania danych, składającą się z 10 zakupionych i zainstalowanych węzłów archiwizacyjnych. W skład węzłów będą wchodziły m.in. macierze dyskowe o pojemności 120 TB, biblioteki taśmowe o pojemności 2,5 PB i serwery usługowe wraz ze specjalistycznym oprogramowaniem.

Usługi naukowej interaktywnej telewizji HD - będzie opracowana i uruchomiona zintegrowana usługa służąca do prezentacji wyników badań i ich popularyzacji. W skład usługi wejdą narzędzia do produkcji i zarządzania oraz emisji i składowania treści, rozproszony system dystrybucji i udostępniania treści HD "na żywo"/ "na żądanie" oraz środowisko udostępniania usługi w trybie "Application on Demand". Planuje się zakup i uruchomienie 6 studiów produkcyjnych, 15 studiów nagrań i 1 studio mobilne (wóz transmisyjny), które zostaną zlokalizowane w jednostkach MAN i KDM. Aparatura ta umożliwi produkcję materiałów audiowizualnych w formie programów i transmisji na żywo oraz umieszczanie ich w 2 repozytoriach treści bądź ich emisję. Treści te będą udostępniane poprzez rozproszony System Dostarczania Treści HD, który zostanie zainstalowany w sieci PIONIER.

Realizacja i zarządzanie projektem będzie bardzo złożonym procesem, wymagającym wysokiego poziomu merytorycznego ze strony zespołów wykonawczych oraz bardzo dużej dyspozycyjności osób odpowiedzialnych za koordynację poszczególnych składowych projektu. Przyjęto hierarchiczną strukturę zarządzania, z podziałem zadaniowym i regionalnym. Struktura organizacyjno-realizacyjna, zgodnie z zaleceniami metodyki PRINCE2, została podzielona na 4 poziomy: 1-strategiczne kierowanie projektem (PCSS Poznań), 2-kierowanie projektem na poziomie codziennych zadań i decyzji (kierownicy 5 zadań), 3-kierowanie zespołami realizującymi poszczególne części projektu (lokalni koordynatorzy merytoryczni), 4-praca w celu wytworzenia produktów projektu. Organizacja projektu PLATON została zilustrowana na załączonym schemacie.

Należy podkreślić, że środowisko toruńskie reprezentowane przez UMK aktywnie uczestniczy w realizacji projektu. Prace są koordynowane przez UCI, przy współpracy z Biurem Zarządzania Funduszami Strukturalnymi (BZFS), za wiedzą i nadzorem merytorycznym prof. Grzegorza Jarzembskiego, Pełnomocnika Rektora ds. Informatyzacji. Kierownikiem merytorycznym zadania U2 projektu PLATON (usługa eduroam) jest dr Tomasz Wolniewicz z UCI, zaś merytorycznym koordynatorem lokalnym w Toruniu oraz członkiem zespołu monitorującego projekt PLATON jest mgr inż. Jerzy Żenkiewicz z UCI. Opieką finansową (lokalny koordynator finansowy) w Toruniu zajmuje się mgr Paulina Kuć z BZFS.

Realizacja projektu PLATON jest kolejnym krokiem w kierunku usprawnienia i rozwoju procesów badawczych i rozwojowych w wymiarze krajowym. W ramach projektu w wymiarze regionalnym, UMK zostanie doposażony w nowoczesny sprzęt, służący rozwojowi i wsparciu procesów badawczych i to nie tylko dla takich kierunków, jak fizyka, astronomia, chemia itp., lecz także dla pozostałych. Wdrożenie i rozwój omówionych aplikacji projektu PLATON będzie służyć wszystkim kierunkom szerokoprofilowej uczelni, jaką jest UMK.

W artykule wykorzystano informacje ze Studium Wykonalności projektu PLATON

Autor jest tzw. Lokalnym Koordynatorem Merytorycznym projektu PLATON. Pełni funkcję zastępcy dyrektora Uczelnianego Centrum Informatycznego UMK i koordynatora sieci TORMAN (red.).