14 lutego br. mija 10 rocznica oddania do użytku dla środowiska akademicko-naukowego Torunia sieci komputerowej TORMAN. Olbrzymie zapotrzebowanie na Internet i zaawansowane usługi informatyczne spowodowały, że nowoczesna i szerokopasmowa sieć TORMAN pełni dziś bardzo ważną funkcję w regionie kujawsko-pomorskim. Zaspokaja ona potrzeby w zakresie usług sieciowych nie tylko środowiska akademicko-naukowego, ale również administracji samorządowej i państwowej, szkół, szpitali i podmiotów gospodarczych.

Początki

W latach 1985-1990 rozpoczęto już na UMK eksperymentalne prace nad budową lokalnej sieci światłowodowej. W 1990 r. w ramach centralnego projektu CPBR nr 8.13 zbudowano Pomorską Akademicką Sieć Komputerową PASK, obejmującą środowiska akademicko-naukowe Torunia, Bydgoszczy i Gdańska. Jej koordynatorem był Ogólnouczelniany Ośrodek Obliczeniowy UMK. W latach 1991-1992 uruchomiono w Toruniu regionalny węzeł EARN (European Academic and Research Network) i NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa), obsługujące użytkowników z Torunia, Bydgoszczy i Olsztyna. Sieć EARN była dostępna poprzez komputer IBM 4381 i miała w roku 1993 ok. 850 użytkowników. Z raczkującej sieci Internet, dostępnej poprzez węzeł NASK AGS+, korzystało wówczas ok. 1500 użytkowników. Znamienne było dla naszego środowiska uruchomienie 8 czerwca 1993 r. łącza satelitarnego (skandynawski system TELE-X) w relacji Toruń-Warszawa o przepustowości 64 Kb/s. Łącze to zostało wykorzystane do włączenia naszego regionu do ogólnopolskiej sieci komputerowej NASK.

Prognozowany dynamiczny rozwój Internetu zaowocował powstaniem inicjatywy budowy miejskiej sieci komputerowej w Toruniu. Inicjatywie sprzyjały wydatnie władze UMK - rektorzy, prof. Sławomir Kalembka i prof. Andrzej Jamiołkowski, oraz prorektor, prof. Michał Rozwadowski. Sprzyjający temu przedsięwzięciu był również klimat w Komitecie Badań Naukowych, skąd pochodziło główne źródło finansowania.

30 marca 1993 r. zostało podpisane inicjatywne porozumienie w sprawie budowy w Toruniu sieci TORMAN. Porozumienie podpisały następujące jednostki: UMK, placówki PAN w Toruniu, Wyższa Szkoła Oficerska, filia Akademii Medycznej w Bydgoszczy, Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych, Książnica Miejska, Kuratorium Oświaty. W latach następnych środowiskowe porozumienie podpisały: Urząd Miejski, Wyższe Seminarium Duchowne, Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Metalchem i Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Urządzeń Sterowania Napędów. Na mocy zawartego porozumienia Uniwersytet przyjął funkcję jednostki przewodniej, zaś rektor został ustanowiony organem zarządzającym. Jednostką koordynującą inwestycję budowy i utrzymania sieci TORMAN wyznaczono Ogólnouczelniany Ośrodek Obliczeniowy UMK, a do organizacji bieżących i perspektywicznych zadań powołano koordynatora tej sieci. W ramach struktury wspomnianego Ośrodka w sierpniu 1994 r. utworzono Laboratorium Eksploatacji i Zarządzania Sieci TORMAN, odpowiedzialne za utrzymanie i administrowanie przedsięwzięciem. Organem opiniodawczo-doradczym stała się środowiskowa Rada Użytkowników. Przyjęto, że przewodniczącym Rady jest prorektor UMK. Pierwszym jej przewodniczącym był prof. Michał Rozwadowski, a w kolejnych kadencjach: prof. Stanisław Chwirot, prof. Marek Zaidlewicz i obecnie prof. Grzegorz Jarzembski.

W celu efektywnej realizacji inwestycji budowy sieci Uczelnia podpisała kilka porozumień o współpracy, m.in. z Telekomunikacją Polską i Zakładem Energetycznym w Toruniu.

Od początku w sieci instalowano jedno- i wielomodowe światłowody przesyłowe, łączące poszczególne obiekty na terenie Torunia. Dominującą aparaturą był sprzęt amerykańskiej firmy Cisco, którego wybranym w drodze przetargu dostawcą była firma Solidex z Krakowa. Główne prace instalacyjno-montażowe wykonała firma Optel z Poznania. W chwili uroczystego otwarcia w dniu 14 lutego 1995 r. TORMAN wyposażony był w trzy węzły/routery Cisco typu AGS+ (Bielany, Centrum, Śródmieście) połączone w układzie pierścienia FDDI i liczył 13,1?km traktów światłowodowych. Z sieci korzystało wówczas ok. 5 tys. użytkowników. Dostępne w niej były usługi standardowe, jak: E-mail, FTP, Telnet, WWW, Gopher, Archie, IRC, Listserv, News, oraz specjalizowane serwery i bazy danych, jak: X.500 Directory, ALEX, serwer Biblioteki Głównej UMK, baza danych makroregionu toruńskiego. W kolejnych latach nastąpiła migracja w kierunku technologii ATM (Asynchronous Transfer Mode), a wszystkie sieci miejskie, w tym toruńska, "przeszły" z krajowego kręgosłupa NASK na infrastrukturę światłowodową PIONIER.

Stan dzisiejszy

Dzisiejszy TORMAN jest nowoczesną i szerokopasmową siecią komputerową obsługującą ponad 25 tys. użytkowników; podłączone są 72 sieci lokalne LAN (Local Area Network). W zależności od potrzeb mogą one być połączone z toruńską siecią portami o różnych przepustowościach, od 1 Mb/s do 1000 Mb/s. Z usług sieci korzystają użytkownicy m.in.: ze środowiska akademicko-naukowego i badawczo-rozwojowego (UMK, Wyższa Szkoła Bankowa, jednostki Collegium Medicum, placówki PAN, Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia, Instytut Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych Metalchem, Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych, Książnica Kopernikańska), szkoły (technika i licea, centra szkoleń), szpitale (Wojewódzki Szpital Zespolony, Szpital Miejski), jednostki administracji państwowej i samorządowej (delegatura Urzędu Wojewódzkiego, Urząd Marszałkowski, Starostwo Powiatowe, Urząd Miejski), jednostki telewizji kablowej (TVK MSM, Petrus), przedsiębiorstwa państwowe i firmy prywatne.

Utrzymanie całości zabezpiecza zespół pracowników z Uczelnianego Centrum Informatycznego UMK, głównie poprzez powołane do tego celu Laboratorium TORMAN. Spełniając wymogi przepisów prawa telekomunikacyjnego, Uniwersytet jako tzw. operator telekomunikacyjny, uzyskał dla swojej działalności stosowną koncesję.

Na terenie Torunia dla potrzeb transmisji wykorzystuje się własne światłowody. Są one usytuowane w kanalizacji teletechnicznej Telekomunikacji Polskiej SA, Uniwersytetu i Garnizonowego Węzła Łączności. Aktualnie zainstalowanych jest 82,2?km magistral światłowodowych. TORMAN stanowi integralną część ogólnopolskiej sieci komputerowej środowiska akademicko-naukowego PIONIER, której regionalny węzeł zainstalowany jest w Toruniu. Jej krajowy szkielet światłowodowy wraz z węzłami regionalnymi pracuje w nowoczesnej technologii DWDM (technika zwielokrotniania pasma optycznego) o przepustowości 10 Gb/s (docelowo powyżej 40 Gb/s).

Należy podkreślić nasz udział we wspieraniu budowy sieci PIONIER - właśnie pomiędzy węzłami regionalnymi w Toruniu (UMK) i Bydgoszczy (ATR) przeprowadzono w czerwcu 2003 r. pierwsze pozytywne testy transmisji o szybkości 10 Gb/s. W ramach realizacji prac badawczo-rozwojowych w latach 2001-2003 zrealizowano projekt celowy KBN pt. "Wdrożenie protokołu LDAP w akademicko-naukowych sieciach komputerowych w Polsce". Prace zostały wykonane przez zespoły informatyków z Warszawy, Wrocławia, Poznania i Torunia, a całość prac koordynowało Uczelniane Centrum Informatyczne UMK. Wyniki prac wdrożono w Toruniu i wybranych ośrodkach akademicko-naukowych MAN (Metropolitan Area Network) w Polsce.

Toruńska sieć wspiera z powodzeniem szereg przedsięwzięć, takich jak: radioastronomiczny program VLBI, sieć informacyjna województwa kujawsko-pomorskiego, regionalne aplikacje biblioteczne, pilotowa telefonia IP.

Przyszłość

Głównym zadaniem sieci TORMAN będzie jej transformacja do zmieniających się oczekiwań i wymagań ze strony UMK i jego otoczenia. Newralgicznym - powinno być świadczenie podstawowych usług sieciowych dla UMK i całego środowiska akademicko-naukowego Torunia oraz wspieranie przez nią zaawansowanych usług dla polskiej przestrzeni badawczo-rozwojowej. W zakresie infrastruktury technicznej i technologii należy planować w najbliższych latach migrację sieci w kierunku szerokopasmowych przepustowości (1 Gb/s, 10 Gb/s, Metro WDM) oraz jej bliższą współpracę i integrację z infrastrukturą informatyczną innych operatorów na terenie Gminy Toruń, województwa kujawsko-pomorskiego i kraju.

Dla potrzeb rozbudowy toruńskiej sieci i infrastruktury teletechnicznej na terenie Torunia, Uczelnia podjęła już stosowne kroki inicjujące i współdziałanie z Urzędem Miasta Torunia, a koordynator sieci TORMAN wspomaga m.in. działania Komisji ds. Strategii Teleinformatycznej Gminy Toruń, ustalającej założenia teleinformatyzacji Torunia na lata 2004-2013. Należy przewidywać oferowanie możliwości konfiguracji sieci VLAN i sieci korporacyjnych. Istotną rolę toruńska sieć powinna odgrywać przy wspomaganiu budowy infrastruktury informacyjnej w województwie kujawsko-pomorskim. Działania takie zostały już podjęte m.in. poprzez współpracę z Kujawsko-Pomorską Siecią Informacyjną. Infrastruktura sieci TORMAN będzie wykorzystywana do dalszego wspierania bibliotecznych procesów aplikacyjnych w regionie kujawsko-pomorskim. W ramach współpracy z siecią krajową PIONIER, sieć TORMAN powinna kontynuować i rozwijać wspieranie prowadzonych projektów badawczych i obliczeniowych. Dobrym przykładem są zainicjowane w 2004 r. prace na rzecz europejskiego programu VLBI w radioastronomii, dla którego wydzielono dwa dedykowane kanały transmisyjne o przepustowości 1 Gb/s każdy, służące do transmisji danych astronomicznych z toruńskiego radioteleskopu w Piwnicach do Holandii.

W najbliższych latach należy oczekiwać, wraz z regionalną infrastrukturą sieci PIONIER, możliwości wykorzystania sieci TORMAN w zakresie wielodziedzinowych laboratoriów wirtualnych, infrastruktury obliczeniowej, portali edukacyjnych, rozproszonych archiwów i banków danych oraz bibliotek wirtualnych i usług strumieniowych wg protokołu Ipv6. Należy również oczekiwać wykorzystania jej dla potrzeb zaspokojenia usług multimedialnych (dźwięk, obraz, telefonia).