Nowe prawo telekomunikacyjne, wprowadzone ustawą z dnia 16 VII br. (Dziennik Ustaw nr 171/2004, poz. 1800), weszło w życie z dniem 3 IX br. Nowy model regulacyjny porządkuje polski rynek telekomunikacyjny i dostosowuje go do obowiązujących dyrektyw Unii Europejskiej. Prawo to odnosi się nie tylko do podmiotów świadczących tradycyjne usługi telekomunikacyjne, dotyczy ono również dużej grupy podmiotów świadczących usługi dostępu do Internetu, w tym naszej Uczelni.

W ostatnich latach ubiegłego wieku nastąpił niezwykle szybki rozwój technik telekomunikacyjnych oraz transmisji danych. Był on ściśle skorelowany z dynamicznym pojawieniem się na rynku Internetu i nowych segmentów mediów elektronicznych. Tradycyjny model regulacji, ukierunkowany głównie na zagadnienia programowo-koncesyjne (telewizja, radio) i techniczne (telefonia), nie przystawał już do nowej rzeczywistości. To właśnie Internet wprowadził w życie nową jakość w zakresie m.in.:

• telekomunikacji i transmisji danych - nowe techniki przesyłu treści i usług internetowych, nowe techniki łączności telefonicznej wykorzystującej protokół IP,
• mediów elektronicznych - nadawanie programów przez stacje telewizyjne i rozgłośnie radiowe wyłącznie poprzez Internet lub w uzupełniającej formie do przekazu tradycyjnego,
• komunikacji pocztowej - poczta w formie elektronicznej.

Nowym podejściem stało się zdefiniowanie tzw. komunikacji elektronicznej, obejmującej dotychczasową telekomunikację wraz z różnorodnymi formami nadawania i transmisji danych. Termin "komunikacja elektroniczna" pojawił się w nowych podejściach i dyrektywach UE, a tematyka z nią związana zajęła bardzo poczesne miejsce w sformułowanym w marcu 2000 r. programie strategicznym, zwanym Strategią Lizbońską. W ślad za ustaleniami tej Strategii oraz szczegółowymi dyrektywami UE, poszczególne państwa podjęły działania dostosowawcze w obrębie wewnętrznego prawa telekomunikacyjnego. Wzmocniono pozycję niezależnych organów regulacyjnych telekomunikacji i komunikacji elektronicznej oraz zdefiniowano zasady ich ścisłego współdziałania z organami antymonopolowymi. Podjęto działania w kierunku uproszczenia systemu prawa komunikacji elektronicznej oraz liberalizacji i demonopolizacji rynku telekomunikacyjnego. W celu wprowadzenia nowych regulacji poszczególne kraje UE ("stara piętnastka" i "nowa dziesiątka") musiały m.in.:

• powołać państwowe organy administracyjne czuwające nad realizacją przyjętych rozwiązań ustawowych dla rynku telekomunikacyjnego, tzw. regulatorów (w Polsce regulatorem jest prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty - URTiP),
• zdefiniować pojęcie znaczącej pozycji rynkowej operatorów i określić ich listę, co skutkowało obowiązkiem zapewnienia usługi powszechnej,
• wprowadzić dla określonych operatorów wymóg dostępu do punktu styku ich sieci/centrali dla potrzeb innych operatorów celem dostarczenia usług komunikacji elektronicznej przez konkurujących dostawców (tzw. ostatnia mila i pętla lokalna) - czyli podjąć działania na rzecz demonopolizacji i liberalizacji rynku.

Poza wcześniej sygnalizowaną potrzebą wzajemnego ujednolicenia rynków telekomunikacyjnych w państwach UE, zasadniczym celem regulacji polskiego rynku telekomunikacyjnego jest zapewnienie powszechnych, bezpiecznych, szybszych i tańszych usług telekomunikacyjnych. Wprowadzone w życie polskie prawo telekomunikacyjne zapewnia to poprzez m.in.:

• koordynowanie przez regulatora sieciowych działań interoperacyjnych i kompatybilności,
• uregulowania w zakresie współwykorzystania infrastruktury telekomunikacyjnej i procedur negocjacyjnych,
• wprowadzenie postępowania konsultacyjnego w zakresie priorytetowych rozwiązań dla rynku telekomunikacyjnego,
• uregulowania w dziedzinie rozwoju technologicznego oraz zmian usług telekomunikacyjnych,
• uregulowania w odniesieniu do usług powszechnych,
• uregulowania w zakresie przenaszalności numerów abonenckich,
• ułatwienie wdrożeń nowych rozwiązań w zakresie cyfrowych technologii telekomunikacyjnych,
• uwzględnienie specjalnych, społecznie uzasadnionych usług telekomunikacyjnych,
• uregulowania w zakresie ochrony konsumentów (usługobiorców) i warunków rozwiązywania sporów.

Omawiana ustawa obowiązuje od 3 IX br. Wyjątek stanowi kilka przepisów (m.in. o dostępie szerokopasmowym do Internetu dla sfery edukacji, o świadectwach operatorów radiowych, o zasadach ograniczających wykorzystywanie skradzionych telefonów komórkowych i ich identyfikacji, o konkursach dotyczących częstotliwości dla cyfrowej emisji programów RTV, o opłatach telekomunikacyjnych), które wejdą w życie 1 I 2005 r. Niestety, szereg rozwiązań ustawowych budzi wątpliwości interpretacyjne z uwagi na brak przepisów wykonawczych. Jedno z nielicznych, które się ostatnio ukazało (rozporządzenie Rady Ministrów z 3 VIII br. w sprawie przygotowania i wykorzystania systemów łączności na potrzeby obronne państwa, Dz.U. nr 180, poz.1855 z 18 VIII 2004 r.), nie wyjaśnia wątpliwości dotyczących realizacji ustawowych obowiązków przedsiębiorców telekomunikacyjnych.

Konsekwencją zaangażowania UMK w realizację programów budowy infrastruktury informatycznej dla swoich potrzeb i pozostałych jednostek akademicko-naukowych na terenie Gminy Toruń (lokalne sieci komputerowe, sieć TORMAN) oraz aktywnego uczestnictwa w budowie ogólnopolskiej infrastruktury informatycznej dla potrzeb nauki (m.in. sieć POL 34, a obecnie sieć PIONIER) był wymóg, aby uczelnia uzyskała stosowną koncesję i zezwolenie na działalność w dziedzinie telekomunikacji. Mimo że działalność telekomunikacyjna UMK jest prowadzona w zdecydowanie węższym zakresie niż typowych firm telekomunikacyjnych (np. telefonia stacjonarna, telefonia komórkowa, nadawcy radiowi i telewizyjni) i ogranicza się do świadczenia szeroko pojętych usług dostępu do Internetu i transmisji danych - w myśl obowiązującego prawa uczelnia jest tzw. operatorem. Wynikają z tego m.in. następujące bezpośrednie obowiązki:

• konieczność zgłaszania/potwierdzania do prezesa URTiP działalności telekomunikacyjnej,
• konieczność corocznego przedkładania prezesowi URTiP sprawozdania z wykonywanej działalności telekomunikacyjnej oraz wielkości sprzedaży,
• konieczność udostępniania swojej sieci telekomunikacyjnej (w naszym przypadku elementy sieci LAN i sieci TORMAN) stosownym państwowym służbom inspekcyjnym.

Wszystkie wymienione obowiązki są realizowane przez uniwersytet, a ich bezpośrednim wykonawcą jest Uczelniane Centrum Informatyczne UMK. Z powodu braku przepisów wykonawczych pozostaje nadal szereg niewyjaśnionych spraw, które mogą dotyczyć uczelni bądź ją interesować, jak: wpis do rejestru działalności telekomunikacyjnej, wyznaczenie listy "operatorów o znaczącej pozycji rynkowej", obowiązki przedsiębiorców telekomunikacyjnych na rzecz obronności, bezpieczeństwa i porządku publicznego, świadczenie "usług powszechnych". Szczególnie istotne są dwie ostatnie kwestie. Pierwsza dotyczy spełnienia przez operatora ustawowego wymogu dla działań na rzecz obronności, bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wymaga to sprecyzowania standardów techniczno-eksploatacyjnych (brak jeszcze przepisów wykonawczych) i poniesienia dodatkowo znaczących kosztów aparaturowo-technicznych. Prezes URTiP, uwzględniając wnioski zgłoszone przez polskie uczelnie (w tym UMK), odroczył czasowo spełnienie tego wymogu.

Druga sprawa dotyczy obowiązku świadczenia przez operatorów usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu dla tzw. jednostek uprawnionych i jej finansowania (reguluje to art. 81 i art. 100 tej ustawy). Do jednostek uprawnionych zaliczono m.in. szkoły publiczne, szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych, szkoły wyższe, zakłady kształcenia nauczycieli, centra specjalistycznego kształcenia, specjalne ośrodki wychowawcze, biblioteki publiczne. Wydatki związane z realizacją usługi przyłączenia do Internetu mają być finansowane z budżetu państwa (np. szkoły wyższe poprzez budżet Ministerstwa Edukacji i Sportu), zaś Ministerstwo Nauki i Informatyzacji ma określić w drodze rozporządzenia warunki i sposób przekazywania na ten cel dotacji. Sęk w tym, że nie określono jeszcze skutków finansowych wprowadzenia tej ustawy, dlatego oba Ministerstwa nie zaplanowały w budżecie na 2005 r. stosownych środków.

Charakterystyka nowego polskiego modelu regulacyjnego w dziedzinie telekomunikacji wskazuje, że jego wdrożenie będzie wymagało bardzo dużego nakładu pracy, jeśli zechce się dostosować systemy prawne do zachodzących bardzo szybko zmian gospodarczych. Wiele ważnych problemów związanych z wdrażaniem nowego prawa telekomunikacyjnego pozostaje jeszcze do rozwiązania, także i tych, które bezpośrednio lub pośrednio wiążą się z działalnością naszej Uczelni.

Autor jest zastępcą kierownika Uczelnianego Centrum Informatycznego UMK i przedstawicielem uczelni w Radzie Ogólnopolskiej Sieci Optycznej PIONIER. (red.)