GŁOS UCZELNI

Strona Głosu UczelniUniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Jubileusz prof. Jadwigi Chudziakowej

W Instytucie Archeologii UMK 3 VI br. odbyło się uroczyste spotkanie z okazji 45-lecia pracy naukowej prof. Jadwigi Chudziakowej, dyrektora tego Instytutu. Uroczystość zaszczycili liczni goście z wielu ośrodków akademickich kraju i z Torunia, z JM Rektorem UMK prof. Janem Kopcewiczem na czele. Oprócz życzeń i kwiatów Jubilatka otrzymała dedykowany jej tom "Archaeologia Historica Polona". Niżej publikujemy (w dużym skrócie) prezentację sylwetki naukowej prof. Chudziakowej; tekst wygłosił prof. Andrzej Nowakowski.

Profesor od wielu lat związana jest z Toruniem, a zwłaszcza z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika. Tutaj ukształtowała się jej osobowość badawcza, a także ujawniły te cechy charakteru, które umożliwiły osiągnięcie pozycji niekwestionowanej liderki toruńskiego środowiska archeologicznego.

Jubilatka studiowała archeologię na UAM w Poznaniu. W 1958 r. uzyskała magisterium na podstawie pracy "Ceramika malowana kultury łużyckiej na terenie Wielkopolski", której promotorem był prof. J. Kostrzewski. Po ukończeniu studiów przeniosła się do Torunia, z którym związała swe dalsze losy osobiste i badawcze. W 1958 r. rozpoczęła swą drogę naukową, podejmując pracę w Dziale Archeologicznym Muzeum Okręgowego.

Zainteresowania naukowe Jadwigi Chudziakowej ukształtowały się bardzo wcześnie, na początku jej pracy zawodowej. Koncentrowały się w zasadzie wokół dwóch problemów - osadnictwa kultury łużyckiej na Kujawach i w ziemi chełmińskiej oraz dziejów średniowiecznej architektury murowanej, głównie sakralnej, w Wielkopolsce i na Kujawach. Pierwszy nurt zainteresowań to, w pewnym sensie, dziedzictwo jej poznańskiego rodowodu archeologicznego, drugi zaś ukształtował się dopiero w Toruniu, jak sądzić wolno, pod wpływem uczestnictwa w badaniach wykopaliskowych tutejszego zamku krzyżackiego, które zainaugurował prof. Kazimierz Żurowski.

Studia nad osadnictwem kultury łużyckiej charakteryzowały, jak już wspomniano, początki drogi naukowej Jubilatki. Ich uwieńczeniem była rozprawa doktorska, obroniona w 1970 r. na UMK, napisana pod kierunkiem prof. Żurowskiego i opublikowana nieco później jako "Kultura łużycka na terenie międzyrzecza Wisły, Drwęcy i Osy" (Poznań 1974).

Nader ciekawe rezultaty osiągnęła, badając osadę obronną w Gzinie. Odkryła tam dowody uprawiania przez miejscową ludność kanibalizmu obrzędowego oraz liczne obiekty kultowe. Warto dodać, że rezultaty wykopalisk w Gzinie wywołały nie tylko dyskusję w środowisku archeologów, ale także odbiły się gromkim echem w opinii publicznej. Wartościowe rezultaty, które weszły do literatury polskiej i zagranicznej, Jubilatka uzyskała, badając wszechstronnie osadnictwo kultury łużyckiej na obszarze ziemi chełmińskiej.

Drugim, obecnie dominującym nurtem badawczym, w którego realizację prof. Chudziakowa zaangażowała się wszechstronnie, są badania średniowiecznej architektury murowanej. Profesor wychodzi z założenia, że badania dawnego budownictwa nie mogą być domeną wyłącznie historyków architektury. Owe pryncypia merytoryczne potrafi znakomicie realizować w praktyce, czego przejawem są kierowane przez nią interdyscyplinarne badania w Mogilnie, Strzelnie, Trzemesznie i Kruszwicy. Z jej bowiem inicjatywy powołano w 1970 r. "Zespół do badań obiektu pobenedyktyńskiego w Mogilnie", a w 1980 r. "Zespół do badań średniowiecznej architektury Kujaw i Wschodniej Wielkopolski".

Na podstawie pracy "Romański kościół benedyktyński w Mogilnie" nadano jej w 1980 r. stopień doktora habilitowanego nauk historycznych w zakresie archeologii i historii, średniowiecznej architektury. Bardzo interesujące wyniki osiągnięte w badaniach Mogilna, Strzelna i Trzemeszna podsumowała Jubilatka w książce "The Romanesque Churches of Mogilno, Strzelno and Trzemeszno" (Toruń 2001).

Pisząc o działalności naukowej J. Chudziakowej, nie sposób nie wspomnieć o wykopaliskach w średniowiecznym Toruniu. Najważniejszą publikacją poświęconą dawnemu Toruniowi jest obszerny rozdział "Średniowieczny Toruń (w świetle źródeł archeologicznych)", zawarty w I tomie "Historii Torunia" (Toruń 1999). Jest także współautorką publikacji materiałów wykopaliskowych, wyeksplorowanych na toruńskim zamku - "Źródła archeologiczne z terenu zamku krzyżackiego w Toruniu (badania 1958-1966)" (Poznań 1974).

Mówiąc o rezultatach badań terenowych prof. J. Chudziakowej, nie można pominąć wykopalisk w Skrwilnie, należących do najpiękniejszych w jej karierze badawczej. Mowa tu, oczywiście, o wykopaliskach na grodzisku z X-XII wieku, prowadzonych w latach 1961-1969 przez Muzeum Okręgowe w Toruniu. Już drugiego dnia prac, po zdjęciu darni w wykopie przecinającym wał, oczom badaczki ukazała się złota biżuteria i srebrne przedmioty. Obecnie ta XVII-wieczna kolekcja wyrobów rzemiosła artystycznego jest ozdobą zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Organizatorka nauki

Prof. J. Chudziakowa jest utalentowaną organizatorką nauki. Do jej niewątpliwych sukcesów na tej niwie należy powołanie w 1999 r. Uniwersyteckiego Centrum Archeologii Średniowiecza i Nowożytności, skupiającego badaczy z sześciu uniwersytetów polskich, a także innych instytucji archeologicznych. Jubilatka od chwili powstania Centrum aż do dziś pozostaje przewodniczącą Rady Naukowej. Bardzo ważnym osiągnięciem Centrum jest redagowane w Instytucie Archeologii UMK wydawnictwo "Archaeologia Historica Polona", które zdobyło już liczącą się pozycję w kręgach badaczy europejskiego średniowiecza i nowożytności.

Ważne miejsce w działalności naukowej J. Chudziakowej zajmuje dydaktyka i to zarówno ta na poziomie magisterskim (wypromowała około 120 absolwentów), jak i kształcenia adeptów archeologii - młodej kadry, która powinna być gotowa do samodzielnej, twórczej pracy. Jest promotorką kilku prac doktorskich. Bardzo istotnym osiągnięciem Jubilatki jest stworzenie jedynej w Polsce interdyscyplinarnej specjalności dydaktycznej - archeologii architektury, cieszącej się ogromną popularnością wśród studentów. Dzięki jej staraniom w Instytucie powstało kilka specjalności - ostatnio ekoarcheologia i archeologia antyczna, a także nowy kierunek studiów - etnologia.

Należy wspomnieć tu jeszcze jedno ważne osiągnięcie Profesor. Jest nim zainicjowanie i doprowadzenie do pomyślnego zakończenia ogólnopolskiej akcji akredytacyjnej studiów archeologicznych. Jako przewodnicząca grupy ekspertów powołanych przez UKA, przyczyniła się do nadania wszystkim polskim uniwersyteckim instytutom i katedrom archeologii certyfikatu wysokiego poziomu kształcenia. Trzeba dodać, że archeologia jest pierwszym i jedynym, jak dotąd, w Polsce kierunkiem studiów, który w całości otrzymał akredytację.

Prof. Chudziakowa od 1984 r. do dziś kieruje Instytutem Archeologii. W chwili gdy obejmowała stanowisko jego dyrektora była to niewielka jednostka, obecnie IA (składa się z 7 zakładów i 3 pracowni) zatrudnia 30 nauczycieli akademickich, w tym 9 samodzielnych pracowników naukowych (dwie kolejne osoby oczekują na zatwierdzenie swoich habilitacji), wśród których, wliczając w to Jubilatkę, cztery mają tytuł naukowy profesora. Instytut jest znakomicie zarządzany i należy do bardzo aktywnych naukowo, czego dowodem są liczne granty KBN, Rektora UMK, a także udział w programach rządowych, Ministerstwa Kultury oraz realizacja zadań badawczych zlecanych przez inne podmioty. Warto podkreślić, iż Instytut Archeologii jest od wielu lat najaktywniejszą jednostką w Uczelni w zdobywaniu środków pozabudżetowych.

(ws)
Poczatek stronyStrona Głosu UczelniUniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu