W świetle perspektywy wejścia Polski do Unii Europejskiej coraz wyraźniejszych barw nabiera sprawa naszego udziału w budowie społeczeństwa informacyjnego. Projekt Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006, który będzie przekazany przez Polskę pod koniec br. do Unii Europejskiej, określa najważniejsze działania strukturalne, jakie nasz kraj zamierza podjąć w latach 2004-2006, już jako jej członek. Interesujące rozwiązania w tym zakresie są realizowane przez środowisko akademicko-naukowe w ramach programu PIONIER. Ciekawa jest również koncepcja budowy regionalnej sieci informacyjnej w województwie kujawsko-pomorskim.

W ramach dofinansowania przyznanego przez Komitet Badań Naukowych do 2000 r. zbudowano dla potrzeb środowiska akademicko-naukowego infrastrukturę informatyczną obejmującą 21 akademickich sieci miejskich (MAN), 5 centrów komputerów dużej mocy obliczeniowej (KDM) oraz 2 akademickie sieci rozległe (POL-34, NASK). Koncepcja programu PIONIER, złożona w listopadzie 1999 r. do KBN, była przez rok przedmiotem szerokiej środowiskowej dyskusji. Ostateczna wersja tego zamierzenia została przyjęta we wrześniu 2000 r. jako oficjalny program KBN na lata 2001-2005. Określa on trzy podstawowe cele:

1. Rozbudowa infrastruktury informatycznej nauki w Polsce do poziomu umożliwiającego prowadzenie badań w zakresie wyzwań współczesnej nauki, technologii, usług i aplikacji.

2. Wytworzenie i przetestowanie pilotowych usług i aplikacji dla społeczeństwa informacyjnego, stanowiących podstawę wdrożeń w nauce, edukacji, administracji i gospodarce.

3. Włączenie Polski do konkurencji w zakresie tworzenia oprogramowania nowych zastosowań dla społeczeństwa informacyjnego.

Program PIONIER jest elementem budowy społeczeństwa informacyjnego, którego filarem będzie Polski Internet Optyczny. Kierunek tych działań określany jest często jako rewolucja informatyczna, a podejmowane zadania są zbieżne z najbardziej zaawansowanymi programami światowymi (Internet2 i Next Generation Internet w USA, IST w Europie). Motorem nowych technologii i zaawansowanych usług będą m.in. następujące aplikacje: komunikacyjne, nauk obliczeniowych, wspomagania nauczania dostępem do Internetu, zdalnego nauczania, informacji przestrzennej, zarządzania zasobami środowiska, medyczne oraz pracy grupowej. Dzięki realizacji programu PIONIER środowisko akademicko-naukowe będzie miało możliwość szerokiego współdziałania z wieloma resortami i podmiotami. Jakość wdrażanych rozwiązań w Polsce będzie porównywalna z poziomem występującym w krajach najbardziej rozwiniętych. Parametry i możliwości Polskiej Sieci Optycznej będą gwarantowały naszej nauce możliwość pełnej współpracy w ramach 6. Programu Ramowego.

UMK w PIONIERZE

W ramach programu PIONIER nasza Uczelnia jest koordynatorem i głównym wykonawcą projektu celowego KBN pt. "Wdrożenie protokołu LDAP w akademicko-naukowych sieciach komputerowych w Polsce". Prace te są prowadzone przez Uczelniane Centrum Informatyczne (UCI) UMK, a podwykonawcami są: Wrocławskie Centrum Sieciowo-Superkomputerowe, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe/Instytut Chemii Bioorganicznej PAN oraz Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa NASK z Warszawy. Zespoły specjalistów z UMK (Wydział Matematyki i Informatyki, UCI) uczestniczą w pracach w zakresie rozproszonych mocy obliczeniowych (tzw. programy "gridowe").

Istotnym elementem PIONIERA jest budowa nowoczesnej infrastruktury telekomunikacyjnej łączącej 21 światłowodowych sieci miejskich, w tym toruńską sieć TORMAN. Przyjęte rozwiązanie konstrukcji sieci rozległej, zwanej Ogólnopolską Siecią Optyczną (OSO), będzie wykorzystywać dwie najnowocześniejsze i perspektywiczne technologie:

- szerokopasmową technologię DWDM (Dense Wavelenght Division Multiplexing),

- technologię ruterów giga i terabitowych.

Obecnie trwa budowa ok. 3000 km traktów światłowodowych OSO, w tym odcinek Poznań-Bydgoszcz-Toruń-Gdańsk. Docelowa ogólnopolska infrastruktura światłowodowa będzie liczyła ok. 5000 km. W połowie przyszłego roku przewiduje się oddanie do eksploatacji w Toruniu węzła o przepustowości 10 Gb/s i podłączenie środowiskowej sieci TORMAN do OSO PIONIER. W celu realizacji tego zadania 3 X br. UMK, jako Jednostka Wiodąca w Toruniu, podpisał stosowne porozumienie z ogólnopolskim koordynatorem programu PIONIER, Instytutem Chemii Bioorganicznej PAN/Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym. Koordynatorem realizacji zadania w Toruniu i jego wykonawcą jest UCI UMK.

Wojewódzka sieć informacyjna

Na mocy zawartych wcześniej porozumień oraz regionalnych dyskusji i prac zainicjowanych przez Urząd Marszałkowski w Toruniu, Akademię Techniczno-Rolniczą w Bydgoszczy i UMK, 15 X 2002 r. została utworzona przez Województwo Kujawsko-Pomorskie ATR Bydgoszcz i UMK spółka "Kujawsko-Pomorska Regionalna Sieć Informacyjna". Przewiduje się, iż kolejne uczelnie oraz samorządy powiatów i gmin naszego województwa będą kolejnymi udziałowcami spółki. Celem jej działalności jest stymulowanie rozwoju społeczeństwa informacyjnego na terenie województwa kujawsko-pomorskiego; wspieranie inicjatyw, które mogą przynieść korzyści z taniego dostępu do kanałów informacyjnych; udostępnianie zainteresowanym podmiotom środków technicznych do realizowania usług informacyjnych; zapewnienie powszechnego dostępu do usług teleinformatycznych.

Idea i wola prowadzenia wspólnych działań na rzecz budowy społeczeństwa informacyjnego w naszym województwie została zainicjowana porozumieniem wstępnym zawartym w dniu 28 II 2001 r. pomiędzy trzema wspomnianymi stronami. Kolejnym krokiem, zmierzającym ku budowie szerokopasmowej sieci informacyjnej w naszym województwie, było podpisanie w dniu 7 V 2001 r. w Toruniu porozumienia pomiędzy nimi w zakresie budowy społeczeństwa informacyjnego w województwie kujawsko-pomorskim. Podstawowe założenia budowy sieci zostały zarysowane w "Regionalnej strategii innowacji województwa kujawsko-pomorskiego", a przy jej opracowaniu brali m.in. udział przedstawiciele UMK.

Zapisane priorytety w tej strategii odnośnie rozwoju infrastruktury informacyjnej w naszym województwie są zgodne z programem PIONIER. Województwo kujawsko-pomorskie liczy 23 powiaty, w tym 4 miasta na prawach powiatów. Łącznie są 144 gminy, w tym 17 gmin miejskich. Województwo zajmuje powierzchnię 17970 km2, którą zamieszkuje 2,1 mln ludności. Podstawą sieci będzie szerokopasmowy kręgosłup obejmujący całe województwo, z węzłami dostępowymi w każdym powiecie, umożliwiającymi dostęp sieciowy do poszczególnych gmin. Łączna długość siatki połączeń sieciowych (światłowody i ewentualnie inne kanały łączności) w sieci wojewódzkiej będzie wynosiła ok. 800-1000 km. Aktywne urządzenia muszą być zainstalowane w co najmniej 19 punktach (siedziby powiatów) wraz z 2 punktami centralnego zarządzania siecią. Stworzy ona ogromne możliwości przyspieszenia rozwoju różnych obszarów życia w województwie i podniesie jego konkurencyjność oraz atrakcyjność. Będzie obsługiwać zarówno regionalną gospodarkę, jak i placówki edukacyjno-naukowe, urzędy administracji państwowej i samorządowej, służbę zdrowia, biblioteki, służby porządkowe i kryzysowe itp. Największe grupy potencjalnych użytkowników regionalnej sieci będą stanowiły: szkolnictwo (ok. 2100 różnych jednostek), biblioteki (ok. 500 jednostek różnego szczebla), urzędy administracji państwowej i samorządowej (ponad 200 jednostek). Niezmiernie istotny będzie sposób wykonania tego zadania. Są dwa podstawowe warianty realizacji inwestycji uzależnione od rodzaju zastosowanej infrastruktury do transmisji danych:

- Wariant I - budowa własnej infrastruktury (czas inwestycji ok. 2-3 lata, wysokie koszty początkowe, niskie koszty eksploatacyjne, duża elastyczność sieci, niezależność względem innych operatorów).

- Wariant II - dzierżawa infrastruktury (czas inwestycji ok.1-1,5 roku, niskie koszty początkowe, wysokie koszty eksploatacyjne, mała elastyczność sieci, ograniczona niezależność względem innych operatorów).

Na wybór wariantu będzie rzutowała głównie wysokość dostępnych środków inwestycyjnych. Zdaniem autora, zdecydowanie lepszy byłby wariant I. Szczególnie ważnym zadaniem nowo utworzonego podmiotu i jednostek go zawiązujących oraz kolejno przystępujących, będzie znalezienie funduszy na sfinansowanie inwestycji. Należy spodziewać się, że będą one pochodziły głównie ze źródeł pomocowych Unii Europejskiej (np. linia finansowania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-2006) oraz z wydzielonych środków własnych. Projektowany budżet ogólny tego programu - według informacji zaprezentowanych 10 X br. przez marszałka Waldemara Achramowicza na III Forum Gospodarczym we Włocławku - będzie wynosił 231,1 mln euro, w tym 192,9 mln euro to środki unijne, 38,2 mln euro - środki własne województwa. W tym kontekście należy głównie upatrywać wyboru wariantu inwestycyjnego, który obok wymienionych wariantów - może przyjąć formę pośrednią. Istotnym elementem powinna być współpraca i współdziałanie z programem PIONIER. Dotyczy to m.in. wykorzystania przez sieć regionalną możliwości budowanego traktu światłowodowego, przebiegającego przez obszar naszego województwa wzdłuż linii: Wyrzysk-Nakło-Bydgoszcz-Toruń-Chełmno-Grudziądz-Kwidzyn. Nie bez znaczenia będzie możliwość wykorzystania potencjału naukowego UMK i ATR oraz współpraca z istniejącymi sieciami akademickimi TORMAN i BYDMAN; doświadczeni specjaliści z ich grona mogą bowiem uczestniczyć w procesie budowy i utrzymania sieci regionalnej.

Podsumowanie

Budowa infrastruktury informatycznej w kraju i w naszym regionie jest procesem nieuniknionym w świetle dalszego rozwoju oraz wejścia Polski do Unii Europejskiej. Jak zostanie wykorzystana szansa wynikająca z realizacji programu PIONIER oraz budowy regionalnej sieci informacyjnej w województwie kujawsko-pomorskim, przekonamy się bardzo szybko. Oby najbliższe lata były udanym skokiem ku rewolucji informatycznej.

Autor jest zastępcą kierownika Uczelnianego Centrum Informatycznego i koordynatorem sieci TORMAN. Uczestniczył w opracowaniu projektów: "Regionalna strategia innowacji województwa kujawsko-pomorskiego" oraz "PIONIER - Polski Internet Optyczny. Zaawansowane aplikacje, usługi i technologie dla społeczeństwa informacyjnego". (red.)