Z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego oraz Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej (NASK) 14 IX br. w Warszawie, w Krakowie i Gdańsku odbył się eksperymentalny koncert internetowy z okazji dziesięciolecia Internetu w Polsce. Pod dyrekcją prof. Ryszarda Zimaka trzy chóry: AMFC Vocal Consort w Warszawie, Cappella Cracoviensis w Krakowie oraz Schola Cantorum Gedanensis wykonały wspólnie utwór Stanisława Moryty Ad Laudes. Było to światowe prawykonanie dzieła, które kompozytor poświęcił pamięci ofiar terroryzmu i tragicznych wydarzeń z 11 IX br. w USA.

Jak było na świecie?

Mamy już za sobą pierwszą dekadę Internetu w Polsce. Za symboliczną datę początku polskiego Internetu uznano dzień 17 VIII 1991 r., kiedy to pomiędzy Wydziałem Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego a Centrum Komputerowym Uniwersytetu w Kopenhadze wymienione zostały pierwsze listy poprzez pocztę komputerową. Uruchomienie Internetu było wynikiem działań kilku ośrodków akademickich w Polsce, m.in. i toruńskiego, wśród których szczególną rolę w początkowym okresie odegrało środowisko fizyków i astronomów oraz zespół NASK, działający wówczas w ramach UW.
Podwaliny pod powstanie Internetu, rozumianego jako zespół sieci lokalnych tworzących globalną sieć, zostały położone na początku lat 60., kiedy amerykańska firma RANK Corporation rozpoczęła badania nad możliwością dowodzenia i łączności w warunkach wojny nuklearnej. Pierwsze prototypowe fragmenty sieci powstały w latach 1966-67, a w 1969 r. połączono eksperymentalnie cztery amerykańskie centra akademickie. W 1973 r. sieć przekroczyła granice Ameryki i dołączono do niej pierwsze komputery w Europie. W 1974 r. Ray Tomlinson napisał program do przesyłania wiadomości elektronicznych i wówczas wysłano pierwszy e-mail. W celu ułatwienia wymiany informacji naukowej, w latach 80. powstawały coraz liczniejsze sieci komputerowe. W 1991 r. datuje się początek powstania najbardziej popularnej usługi internetowej - WWW. Obecnie szacuje się, że z Internetu korzysta ok. 400-500 mln mieszkańców naszego globu.

... w Polsce?

W latach 80. w ramach programów resortowych (PR) i programów centralnych (CPBR) prowadzone były intensywne prace związane z technologiami i budową sieci komputerowych. Wykorzystywano m.in. własne moduły oprogramowania, protokół X.25 oraz sprzęt produkcji krajowej bądź krajów RWPG (istniało przecież embargo na nowoczesne technologie z krajów zachodnich). W ramach programu CPBR 8.13 osiemnaście uczelni realizowało program budowy Krajowej Akademickiej Sieci Komputerowej - KASK, a uzyskane wyniki w postaci infrastruktury technicznej i wyszkolonych zespołów specjalistów sieciowych przyczyniły się do powstania ogólnopolskich infrastruktur sieciowych w środowisku akademicko-naukowym (NASK, później POL-34). Dzięki programowi KASK, z chwilą wystąpienia możliwości technicznych i formalnych, zrealizowano szybkie przyłączenie Polski do światowych sieci komputerowych. W 1990 r. Polska uzyskała dostęp do sieci EARN/BITNET, a następnie do Internetu. W latach 1992-93 powstała koncepcja budowy w Polsce środowiskowych sieci komputerowych MAN, która - przy aktywnym wsparciu finansowym Komitetu Badań Naukowych - została uwieńczona powstaniem 22 sieci akademickich MAN, w tym toruńskiej sieci TORMAN. Kolejnym, obecnie realizowanym etapem jest integracja wszystkich sieci akademickich MAN w ramach istniejącej struktury sieci POL-34 i projektowanej budowy ogólnopolskiej sieci optycznej w ramach programu PIONIER (w latach 2001-2005).
Z okazji mijającej dekady polskiego Internetu warto przybliżyć kilka faktów składających się na kalendarium naszego Internetu. Związanych jest z nim bardzo wiele osób, zaangażowanych i zasłużonych w jego tworzenie. Wymienię z nich tylko jedną - zmarłego w 2001 r. prof. Tomasza Hofmokla, fizyka, który od początku aktywnie uczestniczył w tworzeniu polskiego Internetu. W latach 1991-1993 pełnił funkcję przewodniczącego Zespołu Koordynacyjnego NASK, afiliowanego przy UW. W 1993 r. przekształcił NASK w jednostkę badawczo-rozwojową, będąc jej dyrektorem do końca roku 1999. Prof. T. Hofmokl był nie tylko znakomitym fizykiem, lecz również doskonałym i sprawnym organizatorem naszego Internetu. Jako pierwszy rozpoczął szeroką popularyzację idei "społeczeństwa informacyjnego".
Oto niektóre fakty składające się na kalendarium polskiego Internetu:

• luty 1990 - zniesienie embarga i zezwolenie na przyłączenie Polski do sieci EARN/BITNET
• wiosna 1990 - uruchomienie protokołu TCP/IP
• czerwiec 1990 - ustanowienie domeny internetowej.pl
• marzec 1991 - rozpoczęcie prac krajowego Zespołu Koordynacyjnego, opracowującego podstawy funkcjonowania sieci szkieletowej, protokołów sieciowych i Internetu
• 17 sierpnia 1991 - pierwsza łączność internetowa pomiędzy Warszawą a Kopenhagą
• maj 1992 - pierwsze łącze satelitarne pomiędzy Polską (NASK/UW)a Sztokholmem
• czerwiec 1992 - uruchomienie przez TP SA sieci POLPAK
• listopad 1993 - uruchomienie pierwszego serwera WWW w Instytucie Fizyki UW
• grudzień 1993 - powstanie JBR NASK
• 1994 - uruchomienie poczty w standardzie X.400 (Politechnika Wrocławska) i systemu X.500 (UMK)
• 1994 - uruchomienie pierwszych sieci MAN w technologii FDDI
• 1994 - początek programu "Internet dla szkół"
• listopad 1995 - burza wokół cennika NASK i początek dynamicznego wzrostu konkurencji na rynku internetowym
• czerwiec 1996 - uruchomienie numeru dostępowego 0-202122 przez sieć POLPAK TP SA
• czerwiec 1997 - początki sieci POL-34
• 1998 - tworzenie szybkich kanałów łączności pomiędzy regionalnymi środowiskami akademicko-naukowymi, wspierających szerokopasmowe usługi internetowe
• 1999 - uruchomienie programu Interkl@sa
• 2000 - rewolucja internetowa pod hasłem "nowej ekonomii"
• 2001 - przyjęcie programu PIONIER
• październik 2001 - nowe technologie w świetle ataku na World Trade Center

... w regionie kujawsko-pomorskim?

Nasz region od samego początku aktywnie uczestniczył w rozwoju Internetu. Prace ogniskowały się na UMK. Ich głównym inspiratorem i koordynatorem był Ogólnouczelniany Ośrodek Obliczeniowy (OOO), przekształcony w Uniwersyteckie Centrum Technologii Sieciowych (obecnie Uczelniane Centrum Informatyczne). Prowadzone przez UMK prace nad rozwojem Internetu i nowoczesnych technologii sieciowych spowodowały, iż użytkownicy z Torunia i regionu (Bydgoszcz, Włocławek, Olsztyn) szybko i harmonijnie włączyli się do światowego "krwiobiegu" sieciowego i zasobów Internetu.
Oto niektóre fakty składające się na powstanie i rozwój Internetu w naszym regionie:

• 1983-1987 - rozbudowa wielodostępowego systemu komputerowego w UMK, próby łączności i współpracy z Uniwersytetem w Cambridge
• 1988-1992 - budowa Pomorskiej Akademickiej Sieci Komputerowej (Toruń, Bydgoszcz, Gdańsk) w ramach programu CPBR 8.13, koordynowanej przez OOO UMK
• 1991 - włączenie środowiska akademickiego Torunia do programu Inicjatywy Akademickiej IBM", uruchomienie w Toruniu regionalnego węzła PLTUMK11 i włączenie go do sieci EARN
• 11 września 1991 - organizacja w Toruniu międzynarodowej konferencji/warsztatów w zakresie wdrożenia protokołu internetowego TCP/IP w Polsce
• 1 maja 1992 - zarejestrowanie toruńskiej klasy adresowej B-158.75.0.0 w bazie danych RIPE
• 1992 - podłączenie pierwszych sieci lokalnych UMK do Internetu (Ogólnouczelniany Ośrodek Obliczeniowy, Instytut Matematyki, Instytut Fizyki)
• wrzesień 1992 - podłączenie ATR Bydgoszcz do węzła Internetu w Toruniu
• 30 marca 1993 - podpisanie "Porozumienia w sprawie budowy miejskiej sieci komputerowej MSK w Toruniu"
• czerwiec 1993 - uruchomienie łącza satelitarnego 64 kB/s z Torunia do Warszawy
• wrzesień 1993 - podłączenie pierwszej w Polsce szkoły średniej do Internetu (IV LO w Toruniu)
• styczeń 1994 - opracowanie koncepcji "Miejska sieć komputerowa TORMAN w Toruniu" i przyjęcie jej do realizacji przy budowie sieci światłowodowej
• kwiecień 1994 - podłączenie Olsztyna do węzła Internetu w Toruniu
• luty 1995 - otwarcie i oddanie do eksploatacji pierwszego fragmentu sieci MSK TORMAN
• wrzesień 1995 - podłączenie Włocławka do węzła Internetu w Toruniu
• 1998-1999 - włączenie toruńskiego środowiska akademicko-naukowego do sieci POL-34
• 1999-2000 - ukończenie inwestycji budowy MSK TORMAN w Toruniu
• 2000 - współudział przy opracowaniu ogólnopolskiego programu rozwoju infrastruktury informatycznej PIONIER na lata 2001-2005
• 2001 - opracowanie założeń i podpisanie regionalnego porozumienia (Urząd Marszałkowski w Toruniu, Akademia Techniczno-Rolnicza Bydgoszcz, UMK) w sprawie budowy regionalnej szerokopasmowej sieci informacyjnej województwa kujawsko-pomorskiego
• 2001 - opracowanie założeń w zakresie bezpieczeństwa sieciowego i wstępnej koncepcji infrastruktury kluczy publicznych PKI dla potrzeb polskiego środowiska akademicko-naukowego (koordynacja przez UMK)

Refleksje

14 IX br. z okazji dziesięciolecia Internetu w Polsce odbyło się w Instytucie Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego uroczyste sympozjum zorganizowane przez UW oraz NASK. Poświęcono je historii polskiego Internetu, jego roli w rozwoju nauki i techniki oraz perspektywom jego rozwoju i wpływu na życie społeczno-gospodarcze świata. Podczas seminarium podkreślono m.in. kilka istotnych osiągnięć, związanych ze środowiskiem toruńskim i UMK, w tym: prace nad protokołem internetowym TCP/IP, pilotowe podłączenia użytkowników z regionu kujawsko-pomorskiego do węzła internetowego UMK, uruchomienie ogólnopolskiej usługi katalogowej X.500, sprawną realizację budowy sieci środowiskowej TORMAN.
Obchody dziesięciolecia Internetu przytłoczone zostały przez tragiczne wydarzenia ataków terrorystycznych. Znalazło to odbicie w okazjonalnym wykonaniu utworu Ad Laudes. Nasuwa się jednak pytanie, jak rozwijać i wykorzystywać Internet w przyszłości, aby służył dla dobra ludzkości! W ubiegłym miesiącu został przyjęty przez rząd RP program strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego "ePolska" na lata 2001-2006. Uruchomiony został też w br. program rozwoju infrastruktury informatycznej PIONIER dla polskiego środowiska akademicko-naukowego na lata 2001-2005. Podejmowanych jest również wiele inicjatyw w środowisku toruńskim w zakresie rozwoju i wykorzystania technik internetowych dla potrzeb nauki i gospodarki, co stanowi dla nas nowe wyzwania. Jak potrafimy wykorzystać nowoczesne techniki internetowe, pokaże czas. Niemniej przed Internetem nie ma odwrotu.

Jerzy Żenkiewicz