PIONIER - nie jest to członek organizacji młodzieżowej ani marka odbiornika radiowego. Pod tą nazwą kryje się propozycja nowoczesnego programu rozwoju infrastruktury informatycznej polskiego środowiska naukowo-akademickiego w latach 2000-2005. Program ten został opracowany na zlecenie Komitetu Badań Naukowych przez zespół związany z siecią akademicką POL-34 i poddany pod dyskusję w polskim środowisku naukowo-akademickim.

Co było dotychczas?

Na początku lat 90. nastąpił bardzo szybki rozwój technologii sieciowych, z których m. in. wyłonił się i okrzepł tak popularny dzisiaj Internet. W latach 1991-2000 znaczne środki finansowe z budżetu KBN zostały przeznaczone na rozwój infrastruktury informatycznej szkół wyższych, jednostek PAN i ośrodków badawczo-rozwojowych. Środki te były skierowane na dofinansowanie centrów KDM (Komputerów Dużej Mocy), budowy miejskich sieci komputerowych MAN (Metropolitan Area Networks), tworzenia sieci lokalnych LAN (Local Area Networks), zakupów specjalizowanego oprogramowania oraz tworzenia baz danych. Do 2000 r. dla potrzeb środowiska akademicko-naukowego w Polsce zbudowano 22 sieci MAN (w tym TORMAN w Toruniu), które dysponują własną infrastrukturą światłowodową o szybkości transmisji danych 155 Mb/s lub 622 Mb/s. Powstało w kraju pięć centrów KDM (Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław, Gdańsk), wyposażonych w komputery dużej mocy obliczeniowej, a także trzy ośrodki z serwerami sieciowo-obliczeniowymi (Łódź, Toruń, Gliwice). Każde liczące się środowisko akademicko-naukowe posiada od kilkunastu do kilkudziesięciu funkcjonujących sieci LAN, które wspierają różnorodne aplikacje naukowe, udostępniają specjalizowane bazy danych i zasoby informacyjne. Ośrodki MAN i centra KDM do łączności ze sobą i światowymi sieciami komputerowymi korzystają z ogólnopolskich sieci POL-34 i NASK (Naukowo-Akademicka Sieć Komputerowa). Program rozbudowy infrastruktury informatycznej dla świata nauki, według przyjętej w 1995 r. przez KBN strategii, kończy się w bieżącym roku.

Poszukiwanie rozwiązań na najbliższe lata

Ewolucja teleinformatyczna, kształtowanie się tzw. nowej ekonomii w gospodarce światowej i niezwykle szybki rozwój wielu dziedzin naukowych spowodowały zapotrzebowanie na rozwój infrastruktury informatycznej i szybkich sieci komputerowych o dużej przepustowości. W przodujących gospodarczo krajach świata prowadzi się prace badawcze w zakresie tzw. Internetu optycznego, w którym dane przesyła się poprzez łącza światłowodowe o bardzo dużej przepustowości.
Uzyskanie takich przepustowości sieciowych będzie możliwe dzięki zastosowaniu nowych technologii w funkcjonujących już sieciach teleinformatycznych. Wykorzysta się możliwości zwielokrotniania fali optycznej w sieciach światłowodowych (DWDM - Dense Wavelenght Division Multiplexing), pozwalającej przesyłać dane z szybkością do 400 Gb/s, a także możliwości zastosowania "routerów" nowej generacji, tzw. terabajtowych.
Na świecie funkcjonują już pierwsze pilotażowe rozwiązania Internetu optycznego. W USA są to sieci optyczne Abilene i vBNS, w Kanadzie działa sieć optyczna CA*net3, a w Europie pilotażowe prace są prowadzone m.in. w niemieckiej sieci DFN, holenderskiej SURFNET oraz przez wspólny program operatorów komercyjnych pod nazwą HERMES. W państwach Unii Europejskiej prace nad masowym udostępnieniem Internetu na najbliższe lata są szeroko zakrojone. Przykładem jest przyjęty niedawno program eEUROPE oraz uruchomienie szeregu programów stymulujących badania naukowe oraz innowacyjność małych i średnich przedsiębiorstw. Wdrażanie nowych technologii teleinformatycznych i Internetu w UE potwierdzono na szczycie tych państw, który odbył się w br. w Lizbonie.
W Unii funkcjonuje komisarz europejski (Fin Erkki Liikanen) odpowiedzialny za rozwój społeczeństwa informacyjnego. Kraje kandydujące do UE, w tym Polska, muszą dostosować ustawodawstwo do norm unijnych. Głównym problemem jest liberalizacja rynku telekomunikacyjnego. O tych problemach dyskutowano na międzynarodowej konferencji ministerialnej "Społeczeństwo informacyjne. Przyspieszenie integracji europejskiej", która odbyła się w maju br. w Warszawie. Ważnym krokiem ku społeczeństwu informacyjnemu jest planowany rozwój infrastruktury dla potrzeb polskiego środowiska akademicko-naukowego w latach 2001-2005. Propozycja taka została opracowana pod hasłem "PIONIER - Polski Internet Optyczny - Zaawansowane aplikacje, usługi i technologie dla społeczeństwa informacyjnego".

Program PIONIER

Program ten został opracowany na zlecenie KBN przez zespół związany z ogólnopolską siecią komputerową POL-34 w składzie: prof. J. Rychlewski, prof. J. Węglarz, dr inż. M. Stroiński (Poznań), dr inż. St. Starzak (Łódź), mgr inż. M. Nakonieczny (Gdańsk). Pierwotna wersja programu została przygotowana pod koniec 1999 r. Jego podstawę stanowiły m.in. propozycje do dyskusji nad projektem rozwoju infrastruktury informatycznej, zebrane przez KBN na podstawie wypowiedzi środowiskowych MAN; materiały z konferencji POLMAN '99; opracowania KBN i Ministerstwa Łączności: "Cele i kierunki rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce"; materiały programowe V Programu Ramowego; materiały dotyczące Internetu 2 i programu New Generation Internet.
Na początku br. program PIONIER został poddany przez KBN pod dyskusję w polskim środowisku naukowym. Jednak narzucony tryb dyskusji merytorycznej, głównie z powodu ograniczeń czasowych, był krytykowany przez wielu przedstawicieli środowisk naukowych. Również nasza Uczelnia - po uwzględnieniu stanowiska Rady Informatycznej UMK i opinii przedstawicieli środowiskowej Rady Użytkowników MSK TORMAN - zgłosiła w marcu br. swoje uwagi do tego programu.
Według założeń, koncepcja programu PIONIER przyjmuje realizację w latach 2001-2005 trzech podstawowych celów:

• rozbudowę infrastruktury informatycznej nauki w Polsce do poziomu umożliwiającego prowadzenie badań w zakresie wyzwań współczesnej nauki, technologii, usług i aplikacji;
• wytworzenie i przetestowanie pilotażowych usług i aplikacji dla społeczeństwa informacyjnego, które będą stanowiły podstawę do wdrożeń w nauce, edukacji, administracji i gospodarce;
• włączenie się Polski do konkurencji w dziedzinie tworzenia oprogramowania dla nowych zastosowań w społeczeństwie informacyjnym.

Zawarty w programie PIONIER zbiór zadań strategicznych obejmuje pięć obszarów: zaawansowane aplikacje sieciowe, zaawansowane usługi sieciowe, zaawansowana infrastruktura sieciowa, zaawansowana infrastruktura specjalizowana, sieciowe połączenia międzynarodowe.
Autorzy programu szczegółowo omawiają poszczególne obszary. Warto zauważyć, że w stosunku do ponad 100 dyscyplin naukowych, dofinansowywanych przez KBN, w programie PIONIER wymieniono jedynie 8 grup podstawowych aplikacji (komunikacyjne, nauk obliczeniowych, wspomaganie nauczania z dostępem do Internetu, zdalne nauczanie, informacja przestrzenna, zarządzanie zasobami środowiska, telemedyczne, praca grupowa).
Z punktu widzenia organizacyjnego proponowana jest realizacja programu PIONIER w trzech etapach: etap I (2001-2002) - budowa infrastruktury, aplikacji i usług bazowych dla społeczeństwa informacyjnego; etap II (2002-2003) - pilotażowe wdrożenia dla społeczeństwa informacyjnego; etap III (2004-2005) - kontynuacja pilotażowych wdrożeń oraz transfer nowych rozwiązań do administracji i przemysłu. Łączne szacowane nakłady na realizację programu PIONIER w latach 2001-2005 wg pierwotnych obliczeń wynoszą ok. 700 mln zł. Do realizacji poszczególnych zadań sugeruje się utworzenie konsorcjów, których uczestnikami będą przedstawiciele środowisk akademicko-naukowych, ośrodków MAN i centrów KDM. Za celowe uważa się nawiązanie współpracy, szczególnie w zakresie zaawansowanej infrastruktury, pomiędzy światem nauki a zainteresowanymi instytucjami nienaukowymi, np. operatorami telekomunikacyjnymi, producentami sprzętu i oprogramowania oraz przyszłymi użytkownikami usług sieciowych. Uwzględniając dotychczasowe osiągnięcia i doświadczenia w zakresie budowy infrastruktury informatycznej, proponowany jest patronat KBN nad programem PIONIER.

Co będzie dalej?

Aktualny poziom infrastruktury informatycznej środowiska naukowo-akademickiego w Polsce jest porównywalny do średniego poziomu krajów Europy Zachodniej. Taki stan został osiągnięty dzięki aktywnemu zaangażowaniu środowisk naukowych oraz dofinansowaniu przez KBN w latach 1993-1999 na kwotę ok. 500 mln zł. Bezdyskusyjną sprawą jest konieczność kontynuowania rozwoju infrastruktury informatycznej w najbliższych latach, zapewni ona konkurencyjność nauki polskiej i gospodarki narodowej, współpracę Polski w V Programie Ramowym i przygotowanie naszego kraju do uczestnictwa w Unii Europejskiej.
Pozostaje pytanie czy rozwój infrastruktury informatycznej ma przebiegać wg propozycji programu PIONIER? Czy mamy jakieś inne propozycje i rozwiązania? Na te i wiele innych pytań i wątpliwości miała odpowiedzieć konferencja uzgodnieniowa, dotycząca programu rozwoju infrastruktury informatycznej polskiego środowiska naukowo-akademickiego na lata 2001- 2005 PIONIER, która odbyła się 2 VI br. w KBN w Warszawie. Do udziału w niej zaproszeni zostali przedstawiciele wszystkich środowisk MAN i centrów KDM1. Uczestnicy konferencji byli jednomyślni co do tego, że powinien być uruchomiony program rozwoju infrastruktury informatycznej dla nauki polskiej na najbliższe lata. Zgłoszono natomiast wiele uwag i wątpliwości do proponowanego programu PIONIER. Wskazano m.in. na zbyt ogólnikowe ustalenie listy celów i ich priorytetów, zbyt rozbudowaną część techniczną i wąskie potraktowanie części aplikacyjnej, pominięcie problematyki sieci lokalnych, a także brak alternatywnych i szczegółowych opracowań - konkurencyjnych dla programu PIONIER, brak oceny funkcjonowania obecnej infrastruktury informatycznej w Polsce, pominięcie funkcjonowania aktualnych zasad finansowych dotyczących przedsięwzięć w nauce (rozdział części naukowej od komercyjnej).
Efektem dyskusji było ustalenie, że zaproponowana wersja programu PIONIER powinna ulec modyfikacji, zgodnie ze zgłoszonymi na konferencji uwagami i postulatami oraz uwagami środowiskowymi2. Zmodyfikowana wersja programu będzie przedłożona do dalszego biegu w KBN. Może stanie się programem rządowym lub resortowym? Co z tego wyniknie, przekonamy się w najbliższym czasie!

Jerzy Żenkiewicz

Autor jest kierownikiem Uniwersyteckiego Centrum Technologii Sieciowych UMK. (red.)

Zmodyfikowana wersja programu PIONIER dostępna jest na serwerze KBN pod adresem: http://www.kbn.gov.pl/analizy/pionier/new/index.html